The librarians

Hoewel ik nu voornamelijk projectleider open onderwijs ben zoals je ongetwijfeld gemerkt hebt, ben ik vooralsnog en allereerst bibliothecaris (informatiespecialist, collectiespecialist, of hoe je het ook noemen wilt). Op de middelbare school was ik al vrijwillig bibliotheekmedewerker en ook de studie klassieke talen is een echt BOEKENvak. Ik heb een voorliefde voor alles wat met boeken en informatie te maken heeft en kan er dus - net als elke andere bibliothecaris - niet tegen als mensen toegang tot informatie ontzegd wordt: kennis is voor iedereen en iedereen moet de kans krijgen om zich te ontwikkelen!

Toen ik dus op een LinkedInpost zag dat er een documentaire over banned books in Amerika (getiteld The Librarians) getoond zou worden bij de Koninklijke Bibliotheek, wilde ik daar ook meteen heen gaan; helaas kwam de datum mij niet uit. Wel heb ik de bijbehorende podcast geluisterd en deze uiteraard meteen op Teams gezet. Mijn collega Norma Fötsch schreef dat ze wel van plan was om naar de documentaire te gaan en stelde voor om samen te proberen deze documentaire naar Nijmegen te krijgen. 'Goed plan!', zei ik (want dat zou onder andere als voordeel hebben dat ik de documentaire ook zelf te zien zou krijgen), 'maar dan is het denk ik verstandig om dat samen met Radboud Reflects te doen, want dan kunnen die ons mooi een deel van het werk uit handen nemen en kunnen we ons voordeel doen met hun bereik - uiteindelijk willen we wel dat zo veel mogelijk mensen deze documentaire kunnen zien. En ze zijn superprofessioneel in het organiseren van dit soort events'.

Zo gezegd zo gedaan, hoewel er in eerste instantie wat twijfels waren over die samenwerking, omdat we dan misschien alleen een wit, hoogopgeleid publiek zouden trekken. Maar ik heb ze kunnen overtuigen en Radboud Reflects was gelukkig ook direct enthousiast; de kosten voor het vertonen van de film zouden we (=ILS en RR) gezamenlijk dragen. Want tja, bezuinigingen hè? Maar het kon dan wel in de LUX.

Norma wilde bij wijze van kijkwijzer wel een inleiding op de film geven (zij had 'm immers al gezien toen) en gelukkig vond ik een van de leukste mensen uit mijn netwerk, Marjolein Hordijk, bereid om samen met Amerikanist Peter van der Heijden - Radboud Reflects heeft als voorwaarde dat er minstens één wetenschapper van de Radboud Universiteit bij betrokken is - in een panel na afloop van de vertoning van de documentaire te gaan zitten om na te praten en samen met het publiek te reflecteren op de gevolgen van dit soort ontwikkelingen in Amerika voor Nederland. Kan zoiets hier ook gebeuren? 

Niet omdat het bestuur in Nederland heel anders is opgebouwd, en gemeenteraden en schoolbesturen geen zeggenschap hebben over de collecties van de bibliotheken (dat zou trouwens wat zijn, zeg!), aldus Marjolein. Bibliotheken kunnen natuurlijk wel accenten leggen; in de bibliotheek in Veenendaal hebben ze bijvoorbeeld maar een heel kleine young adult afdeling en een grote christelijke. Sowieso valt er voor de jongeren het meest te vrezen; zij zijn kwetsbaar voor andere meningen tijdens hun puberteit, de tijd dat ze zich losmaken van hun ouders en zelf beginnen na te denken, (ook) los van hun ouders. En soms, of misschien zelfs wel vaak, troost kunnen vinden in boeken waar ze op stuiten. Middels deze boeken leren ze ook nieuwe werelden ontdekken. Volgens de Moms for Liberty uit de documentaire moeten deze tere kinderzieltjes daar absoluut tegen beschermd worden. Ze moeten zuiver en onschuldig blijven, niet verpest door gevaarlijke woke onzin als lhbtqia+. Dus stellen ze lijsten op van boeken die uit de (school)bibliotheken moeten verdwijnen. Bibliothecarissen die weigeren aan deze censuur mee te werken worden bedreigd of ontslagen. De interviews met deze 'books on the ground' zijn hartverscheurend en ik kan me niet voorstellen dat de bibliothecarissen in de zaal zich NIET afvroegen of ze zelf zo moedig zouden zijn te weigeren de titels van de 'zwartboek' lijsten van de schappen te verwijderen. 

Wat in de documentaire ook duidelijk wordt, is dat de Moms for Liberty niet zo maar organisch in elke dorpsgemeenschap ontstaan zijn. Ze ontvangen miljoenen dollars subsidie vanuit de meest rechtse hoeken van de Verenigde Staten voor hun 'strijd'. 

In Nederland heb je eenzelfde soort oerconservatieve club, bekend onder de naam Civitas Chistiana. Deze Civitas heeft ervoor gezorgd dat Pim Lammers zich genoodzaakt zag zich vanwege doodsbedreigingen terug te trekken als schrijver van het kinderboekenweekgeschenk ten gevolge van een verhaal dat hij een jaar of tien daarvoor in een literair tijdschrift voor volwassenen had geschreven over een jongen en zijn trainer, wat hem het verwijt opleverde een pedofielenactivist te zijn; die kun je natuurlijk geen kinderboekenweekgedicht laten schrijven. Uiteindelijk hebben ze toegegeven dat er van deze kwalificatie geen bal klopte, maar toen was het kwaad al geschied.

Het is echter niet alleen de Civitas die desinformatie verspreidt: Thierry Baudet beweerde nog niet zo heel lang geleden met droge ogen dat er op basisscholen boeken worden verspreid met afbeeldingen waarin wordt uitgelegd hoe je moet pijpen. En Caroline van der Plas zou Caroline van der Plas (what's in a name) niet zijn als ze daar niet nog een schepje bovenop deed. 

Het lijken incidenten, maar deze bewegingen komen regelrecht uit het playbook van extreemrechts. Daarin wordt beschreven hoe de stoelpoten onder de democratie het best systematisch stuk voor stuk afgezaagd kunnen worden tot het punt van: 'hoe zijn we hier in 's hemelsnaam gekomen?' bereikt is. En dan is het te laat. Ilja Leonard Pfeijffer laat dat in zijn boek Absolute Democratie, kroniek van een aangekondigde afrekening haarscherp zien. En als vrouw van een Midden-Oosten-man weet ik maar al te goed waar dat toe kan leiden. Maar gelukkig vindt ook daar soms klein en groot verzet plaats, lees bijvoorbeeld dit boek eens. Dat biedt enige hoop, maar is tegelijk een dodelijk gevaarlijke bezigheid in sommige landen.

We moeten het dus niet zo ver laten komen, waakzaam blijven, indien nodig in verzet komen, ons uitspreken waar het kan, kortom: strijden als de Librarians uit de documentaire.

En volgende week op de juiste partijen stemmen natuurlijk. Dank u!

Beluister hier het vraaggesprek na de film.

Hoe krijg je studenten geneeskunde aan het lezen?

Jonge mensen, zelfs studenten, aan het lezen krijgen is een grote uitdaging. Er is immers zo veel concurrentie van Netflix, games en festivals....

Maar sinds kort krijgen ze er studiepunten voor bij de studie geneeskunde in Nijmegen. Waarom? Om te proberen de studenten empatischer te maken. Dat laatste kan natuurlijk door heel veel patiënten te spreken, maar in het begin van je studie heb je daar niet zo heel veel gelegenheid voor.

In dat geval zou het enorm helpen als diep in iemands hoofd kunt kijken door boeken over mensen met bepaalde leeswijzen of afwijkingen kunt lezen. De bedenker van dit project is arts-opleider Remco Haringhuizen, die zelf het boek Wij zijn licht van Gerda Blees las op vakantie en daar zó van onder de indruk was dat hij dacht 'daar moet ik iets mee voor mijn studenten, zodat ze wérkelijk begrijpen wat er  omgaat in het hoofd van iemand die uit spirituele overwegingen stopt met eten’.

Ook voor andere aandoeningen of persoonskenmerken zou dat wellicht kunnen werken, dacht hij en hij zocht contact met de openbare bibliotheek. Samen met Marjolein Hordijk, die niet voor niets twee jaar geleden genomineerd werd voor de titel beste bibliothecaris van Nederland, zette hij een plan voor een collegereeks op. Ze zochten 11 geschikte boeken van jonge schrijvers op, waar de studenten uit kunnen kiezen. Vervolgens worden deze in leesclubjes rondom hetzelfde boek gestopt en geven ze met dat groepje een presentatie over de lessen die ze uit het boek hebben getrokken.

Wat een briljant idee! Ik ben benieuwd wat de studenten er van gaan vinden!

Luister het interview met Haringhuizen over dit project terug op de radio.

Hoe je mensen naar je bibliotheek trekt?

Nou, misschien op deze manier?

Maxim Februari in de Nijmeegse bieb

Als we vroeger uit de les van onze uitstekende leraar Nederlands Oltheten kwamen, renden we massaal naar de bibliotheek om de boeken die hij had aangeraden te gaan halen. Datzelfde gevoel kregen we bij de lezing van Maxim Februari, met dat verschil dat we al in de bibliotheek zaten. Welke boeken hij dan aanraadde?
- White teeth (en de andere romans en essays) van Zadie Smith
- De menselijke smet van Philip Roth
Ik heb het vermoeden dat ze voorlopig niet meer te krijgen zijn in de openbare bibliotheek van Nijmegen. Maar gelukkig is het vakantie, dan kan ik ze mooi gaan downloaden en lezen.

Waar de lezing over ging? Identiteit en groepsvorming. Wat identiteit dan precies is; dat is nog niet zo makkelijk te definiëren, net als ras en etniciteit. Diversiteitsbeleid, ook al zo iets. Hoe bereik je dat? Hoe tel je dat? En moet je dat wel willen tellen? Willen mensen eigenlijk wel geregistreerd staan als horend bij een bepaalde categorie? (daar gaat het werk van Zadie Smith onder andere over; als kind ontsproten uit een biculturele relatie wil ze noch bij de ene, nog bij de andere groep horen en tegelijkertijd bij allebei). Willen mensen überhaupt wel ongevraagd ergens geregistreerd staan? Want dat daar grote nadelen aan kleven, dat moge duidelijk zijn. Etnische profilering ligt dan sowieso op de loer, maar ook allerlei andere profileringen. Je wordt dan beoordeeld naar de groep waarvan de machine denkt dat je behoort. Maar - en dat is het gevaar - alle leden van de groep zijn anders, unieke wezens, met eigen mensenrechten, hoewel deze de laatste tijd wel behoorlijk op de tocht staan.

Het mooiste voorbeeld dat Februari gaf was dat van de groep LHBTI-ers, waartoe hij als transman behoort. Hij voelt hij zich, nu hij eindelijk in het goede lichaam zit, heteroseksuele man, niet homoseksueel dus. En toch worden mensen van de LHBTI-gemeenschap vaak over een kam geschoren als homoseksuelen. Transseksuelen zijn dat niet, of tenminste, niet per se. Uiteindelijk ben je altijd een individu met eigen kenmerken, voorkeuren en rechten en wil je dat ook zijn. Maar waarom mensen dan toch bij een groep willen horen? Omdat het sociale wezens zijn! En ze vaak sterker zijn als groep. Maar aan die groepsvorming kleven ook nadelen, namelijk dat elke inclusie ('wij zijn katholiek') automatisch ook exclusie veroorzaakt (de protestanten vallen hier namelijk buiten). Groepsvorming is vaak ook een vorm van machtspolitiek. Wij zijn Nederlanders, dus niet-Nederlanders vallen buiten onze groep. Voila, daar is de exclusie al.

'Gelukkig leven we in een rechtsstaat, dus heel veel kan er niet misgaan', bracht Marcel Becker van Radboud Reflects, die hem na de lezing interviewde daar tegenin. Tja, vertel dat de gedupeerden van de toeslagenaffaire van de belastingdienst maar eens. Tegen de overheid is het vaak moeilijk vechten, dat is wel gebleken....

Vandaar dat Februari zich - samen met Tommy Wieringa - bijvoorbeeld heeft ingezet tegen de invoering van het SyRIsysteem van de overheid.

Twee romanciers die zich inzetten voor de burgerrechten? Ja, want romanciers, dat zijn eigenlijk de enige overgebleven voorvechters van het individu.

Zo eindigde de boeiende lezing over de fenomenen groepsvorming en identiteit, in glasheldere taal gehouden door Maxim Februari. Niet in de chaotische brij van woorden die hierboven staat, maar ja, zo weet je zo'n beetje waar het over ging en gelukkig komt de opname van deze lezing binnenkort beschikbaar, dan kun je het zelf bekijken, iets wat absoluut aan te raden is als dit thema je interesseert.

Update:

Hierbij de opname:

LIBER-congres online

Het LIBER-congres had ik nog nooit bezocht, terwijl dat eigenlijk te boek staat als hét Europese bibliotheekcongres, waar ook de bibliotheekdirecteuren op afkomen en zo. Dit jaar was het in Belgrado en zou ik het eindelijk bezoeken, omdat ik gevraagd was een deel van een workshop te verzorgen.

Maar helaas, het coronavirus kwam er doorheen fietsen. En het ECIL-congres, dat ik elk jaar probeer te bezoeken, ging/ gaat ook al niet door. Lekker dan! Alleen: toen kwam ineens het bericht dat het LIBER-congres wél doorging. Online dan. En de presentatie moest dus ook online. Vanuit de slaapkamer….

Maar het was toch leuk; iets van de enthousiaste sfeer die je normaal op een congres aantreft kwam toch over. Onze workshop was geïnitieerd door Hilde van Wijngaarden, directeur van de bibliotheek van de VU, een heerlijk enthousiaste leider die weet wat ze wil. Een van haar strevens is om de bibliotheek niet alleen onderzoek te laten ondersteunen, maar ook onderwijs. En dan vind je mij al gauw aan je zijde. Zij is ook de kartrekker van de landelijke open-en-online-onderwijsbibliotheekgroep, al heeft ze deze taak onlangs overgedragen aan haar collega Sylvia Moes.

Binnen LIBER is zij degene die de (open online) onderwijsondersteuning op de kaart wil zetten en dat was ook het thema van onze workshop: hoe doe je dat en zijn er al good practices waar op voortgebouwd kan worden? Daartoe waren zes mensen uitgenodigd om een presentatie te verzorgen en ik was er dus een van. De beschrijving van de workshop was als volgt:

The support for teaching and learning at research libraries is expanding and there is a growing focus on new and innovative ways of delivering different types of educational content, facilitating educational innovation and training on data/information literacy. There is a growing need to exchange ideas and learn from each other on how to implement new services, such as maker spaces or augmented reality, in the library. This workshop provides its participants an opportunity to share some success stories, as well as issues arising when reality doesn’t meet the plans. During the workshop participants will also draft ideas for further (Liber-) activities around this topic.

En de uiteindelijke invulling:

foto: @fribban

LIBER Online Workshop: Libraries for Teaching and Learning

PROGRAMME 

14.00 Welcome worlds and introduction to the workshop (Hilde van Wijngaarden, Vrije Universiteit Amsterdam)

14.15 Three paths for libraries to embrace teaching and learning

1: Facilitation in makerspaces

○       Supporting the creation and usability of new forms of content (Sylvia Moes, Vrije Universiteit Amsterdam)

○       Incentives for new services at Linköping University Library- the rise of Digimaker (Anneli Friberg, Linköping University Library)

2: Open educational resources (OER)

○       Unesco guidelines and Network of European Open Education Librarians (Vanessa Proudman, SPARC)

○       Examples of OER support in Spanish libraries (Gema Santos Hermosa, Library Open University Cataluna)

3: Librarian as a guide to the future

○       Artificial Intelligence Bazars at University of Oslo Library (Andrea Gasparini, U University of Oslo)

○       Teaching in the brave new open world: how can libraries help (Monique Schoutsen, Library Radboud University Nijmegen)

15:25 Break
15.45 Breakup groups: Discussion on the three paths
16.15 General discussion: What is the role of the library in teaching and learning? How do we utilise our traditional competencies in this new role?

Een paar highligts:

Content is king; could the library be the queen? (aldus Sylvia met een mooi verhaal over maker spaces, Virtual Reality (bijv. het PleitVRij-project) en 3D printing- het zogenaamde driedimensionale leren. Of dit academisch genoeg is, werd er gevraagd. Jazeker, onderzoek toont aan dat dit het zogenaamde diepe leren enorm bevordert, zelfs het nabouwen van modellen met legoblokjes). Mooi om mee te nemen. En die vogeltjes op de achtergrond bij haar presentatie die luidkeels meekwetterden, ach, dat was alleen maar grappig, dat heb je bij een 'echt' congres niet….

Vanessa Proudman over de UNESCO Guidelines on Open Education en Network of European Open Education Librarians: de UNESCO heeft 5 actiegebieden op het gebied van Open Educatie vastgesteld en zoekt daarbij nadrukkelijk contact met de bibliotheeksector.

Tevens hebben ze onlangs de Dynamic Coalition for OER gelanceerd. Interessante ontwikkelingen.

Gema Santos-Hermosa vertelde onder andere dat ze de OER Toolkit in het Spaans vertaald hadden.

En Andrea Gasparini (die ik erg op Frank Evenblij vond lijken, maar dat terzijde) vertelde over 2 zogenaamde Research Bazars op het gebied van Artificial Intelligence, gecombineerd met Design Thinking en die samen toegepast op onderzoeksdata die de bibliotheek in Oslo georganiseerd heeft en een groot succes bleken. De eerste workshop concentreerde zich op de Oxyrhynchus papyri en de tweede op iris.ai. Interessant, maar een brugje te ver voor ons, vrees ik.

Mijn eigen presentatie ging over instructies in AI (Adobe Illustrator in dit geval), onze escaperoom (die nu even op z'n coronagat ligt, maar zeker spectaculair gaat worden) en natuurlijk het UDIT-project en tegen de achtergrond van welke ontwikkelingen we deze projecten opgestart zijn. Het praten tegen een computerscherm vond ik overigens een ramp; je ziet niemand (bij het programma GoToTraining kunnen maar 6 mensen in beeld, en als je presenteert zie je alleen je powerpoint en jezelf. Voor de verandering had ik mijn presentatie een keer helemaal uitgeschreven, maar dat oplezen vond ik toch niet zo'n succes, dus halverwege heb ik mijn papier weggegooid en vertelde ik gewoon mijn verhaal bij de plaatjes, blijkbaar toch meer mijn ding. Het filmpje dat ik vorig jaar met Simon van Heeringen had gemaakt, trok de meeste belangstelling. Ik had 'm voor de gelegenheid ook maar even tot open science champion omgedoopt en de video laten beginnen op het moment dat hij het over de rol van bibliotheken hierbij had, misschien dat dat hielp. Mijn vingers jeuken om meer van dit soort filmpjes te (laten) maken, maar ja, corona he?

Nog even aandacht voor waarom Open Education ook alweer zo belangrijk is:

Wim Daniëls en de taal

Ik kende hem eigenlijk alleen van zijn hilarische kritiek op het koningslied van destijds bij Pauw en Witteman, maar dat optreden was zo geweldig, dat zijn naam me altijd is bijgebleven. Oké, in de media duiken zijn naam en gezicht nog wel eens op, dus helemaal mijn eigen verdienste is dat niet.
Maar in ieder geval, toen er aangekondigd werd dat Wim Daniëls zou komen optreden in Nijmegen tijdens de Vierdaagsefeesten, heb ik meteen een kaartje gekocht. Want ja, taalliefhebber hè, net als hij.

En ik vond 'm meteen weer aandoenlijk met z'n beamertje, schermpje en tas met te verkopen boeken (ja, ik heb er na afloop een gekocht en laten signeren: De taal van de fiets, kon het niet laten).

De lezing/ voorstelling ging er met name over hoe zijn fascinatie voor taal ontstaan is en wat zijn mooiste etymologische ontdekkingen waren. Het woord eiland is er daar één van. Wat ik ook niet wist: het woordstukje ei in eiland heeft dezelfde stam als a(a), het Germaanse woord voor water. De Fransen hebben daar eau van gemaakt, zoals iedereen natuurlijk kent van eau de cologne, dat bij hem thuis olieklonje werd genoemd; zijn ouders hadden niet dezelfde fascinatie voor taal als hij. Wel voor het dialect, dat hij in z'n jeugdjaren maar moeilijk van zich afgeschud kreeg. Jammer dat hij geen gymnasium gedaan heeft (ik heb het voor de zekerheid even nagevraagd, hij heeft Mulo gedaan), want als die opleiding aan iemand besteed zou zijn geweest, zou het wel aan hem geweest zijn.

Ondanks zijn voorhuidvernauwing; tegenover de dokter (blijkbaar gingen zijn ouders niet mee naar de huisarts, wat een tijden!) durfde hij dat niet uit te spreken, vandaar dat hij het Griekse woord als veertienjarige van tevoren maar opgezocht had in de bibliotheek van Helmond: phimosis. Niet dat de dokter er iets van begreep, want hij legde de klemtoon verkeerd.

Gelukkig is dat later allemaal nog goed gekomen. Met zijn 'voorruit' (operatie) en zijn talenkennis. Hoewel, dat gymnasium had hij achteraf toch wel graag gedaan, denk ik. Nóg meer talen en oorsprongen. Maar dat zat er niet in vroeger, in een dorp.

En creatief met taal is hij evengoed. Eén van de laatste sheets was een rij woorden die sterk van betekenis veranderen als je de eerste letter weglaat. Een oordenboek is toch wel iets heel anders dan een woordenboek bijvoorbeeld.

Ik verheug me nu al op het ietsboek, eh, ik bedoel fietsboek.

Peter Buwalda en het eilandtheater

Eén van de hoogtepunten van de vierdaagse is toch altijd weer de door Marjolein Hordijk verzonnen 'Stoere mannen sterke verhalen' - voorstelling met of rondom een stoere schrijver met stoere muzikale omlijsting en dito sterke verhalen. Mooie combi, dat.

De stoere schrijver van dit jaar was Peter Buwalda. Hij werd geïnterviewd door Koen Frijns en de stoere band bestond uit Mike Brady Firing en vrijgezelle Fons.
Het opmerkelijkst van de avond vond ik dat van de ruim honderd man in de zaal (het eilandtheater op festival 't eiland) er maar drie zijn laatste boek (Otmars zonen) gelezen hadden - de interviewer had dat vlak voor de opkomst van de schrijver geverifieerd. En natuurlijk ging de schrijver hier op het eind even op in: dat er tegenwoordig nog maar zo weinig gelezen wordt en wat daarmee verloren gaat. Verbeeldingskracht sowieso. Films maken tóch minder indruk, betoogde hij. Met dat laatste ben ik het overigens, bingewatcher als ik inmiddels ben, het niet helemaal eens. Goede combinaties van beeld, geluid en acteerkracht blijven ook levenslang hangen. Het is alleen ánders.

Enfin, zo serieus begon het allemaal niet. Want natuurlijk ging het na twee minuten al over seks. Dat krijg je als er een behoorlijke portie SM en Markies de Sade in je boek aanwezig is. Ja, daar heeft hij een hoop boze brieven over gekregen. Mensen kunnen soms eenmaal opvattingen door en fascinaties van de schrijver moeilijk uit elkaar houden. 'Maar wat wil je, als deze mensen maar één boek per jaar lezen?', verdedigde hij dit type lezers.

Verder kwamen we het een en ander te weten over zijn liefde voor Elvis (met name diens vroege werk), zijn financiële gezondheid ('met het geld dat ik aan mijn boeken verdiend heb zou ik het de rest van mijn leven kunnen uitzingen; ik heb overigens niet veel nodig'), zijn vroegere verslaafdheid aan slaappillen, de hoeveelheid tijd die zijn verbroken relaties kosten ('het boek had ik anders gemakkelijk in de helft van de tijd kunnen schrijven; tijdens alle verwikkelingen rondom een liefdesbreuk kan ik niet schrijven'), het belang dat hij hecht aan een goede kapper (ja echt!) en de rel die hij veroorzaakt had door te stellen dat kinderboeken eigenlijk beter door kinderen geschreven kunnen worden. O ja, en over de sterke band met zijn broer(s).

Aangezien ik een van de weinigen was die zich door zijn boek geworsteld had (grapje, ik vond het een mooi boek), vond ik dat ik wel een krabbel van de schrijver verdiend had. Nu had ik Otmars zonen niet bij me (dat kon ook niet, want ik had het als e-book gelezen), dus had ik een list verzonnen: ik vroeg hem zijn krabbel op mijn waaiertje te zetten. En zo geschiedde. Weer eens wat anders.

Voorbereiding op Bospop

Ter voorbereiding op Bospop toch maar eens een paar videoclips gekeken (van Wille & the Bandits, Matt Simons, My Baby, James Morrison, The Charlatans, Richard Ashcroft, Kodaline, enfin, je kent ze wel) maar natuurlijk ook van Toto. En wat bleek tot mijn verrassing, ze hebben een groot bibliotheekhart. Hun Africavideoclip is een soort van lofzang op de bibliotheek (iets wat je op grond van de tekst niet zou verwachten, maar de beelden spreken voor zich, zou ik zo zeggen):


Kom er maar in, Toto, en laat die regenbuien van Afrika maar achterwege....

Vakantiebieb

Tijdens de zomervakantie speelt de Openbare Bibliotheek altijd even voor Sinterklaas, want dan stelt ze voor heel Nederland - of je nu lid bent van de bieb of niet - een mooie set titels gratis beschikbaar.

Met dit jaar bijvoorbeeld de roman De heilige Rita van Tommy Wieringa en als non-fictie een boekje kantoorjargon (mag ik even iets tegen je aanhouden?) van Japke-d. Bouma en een boek over introversie. Om maar wat te noemen. Enfin, kijk hier voor de volledige serie.

De OBA heeft er voor je gemak een top tien van gemaakt.

En ook aan de kinderen is gedacht. Wat dacht je bijvoorbeeld van het boekje Rollebollen met de Romeinen over zebra Julius?

Veel leesplezier!

Biebs in beeld

Het moge duidelijk zijn: ik houd van bibliotheken. En nee, niet alleen universiteitsbibliotheken. Alle bibliotheken. Dus ik was verheugd om te horen dat er in deze boekenweek een documentairereeks op tv zou komen over bibliotheken. Met Frans Bromet. Ook hem vind ik leuk.

Enfin, gisteren de eerste aflevering gezien. En meteen al prijs, want na een minuut of vijf kwam de openbare bibliotheek Nijmegen in beeld. Naast de onvermijdelijke boeken werd er ook een chic uitziende vrouw gezeten op een stoel getoond, die een dakloze bleek te zijn. Ze zit vaak in de bibliotheek. Gezelliger dan de dagopvang, vindt ze. Prachtig droognieuwsgierig geïnterviewd door Bromet, zoals alleen hij dat kan.

Daarna natuurlijk aandacht voor de robots, Robin en Bibi, en die andere ster, Marjolein Hordijk. Ze legde uit wat de scholieren met de robots aan het doen waren: een hackathon met als doel het leven van COPD-patiënten een beetje beter te maken. Geweldig toch?

Verder een bibliotheek in Den Helder, met kinderen die gretig boeken uitzoeken en lenen, en pubers die lekker in de bibliotheek aan het chillen zijn, maar niet zo veel interesse in boeken hebben. Eventueel wel in de DVD's. En een bibliobus. En ook de bibliotheek in aanbouw in Utrecht (in het oude postkantoor).

Of het allemaal niet wat lux is, vraagt Bromet. Misschien, maar we hebben evengoed een krap budget en er is flink bezuinigd, aldus de directeur van de bibliotheek in Utrecht. Hij vergat er bij te vertellen dat het vooral de wijkbibliotheken zijn waar op bezuinigd is. Of dat is eruit geknipt. Maar het is wel zo. Voordat je denkt dat al die luxe voor de gewone burgers te veel geld kost.

Neen, die is juist keihard nodig voor het informatietijdperk waarin we leven, en waarin heel veel mensen hun weg niet meer kunnen vinden, of niet meer in thuis voelen.

Gun ze die paradijselijke huiskamer! Voor hulp bij het invullen van belastingpapieren, of om zich goed te informeren over het waarheidsgehalte van politieke of andere uitspraken. Of om gewoon lekker te lezen of te gamen of boeken, spellen, CD's of DVD's te lenen natuurlijk!

Deze week elke dag om 19.10 uur op NPO 2.

Stoere vrouw, sterk verhaal

Marjolein Hordijk, werkzaam in de openbare bibliotheek van Nijmegen, valt óp. En niet alleen door haar verschijning - geen typische ssst-mevrouw met grijs haar, mantelpakje, knotje en bril, maar met tatoeages en soms paarse, soms rode en soms blauwe haren en vrolijke, of juist zwarte kleren met een twist, een beetje punky.

Het enthousiasme spat van haar persoon af. Zij is binnen de bibliotheek verantwoordelijk voor de literaire en culturele programmering en de samenwerking met het voortgezet onderwijs en ze verzint iedere keer weer iets leuks. Bijvoorbeeld stoere mannen, sterke verhalen: altijd een toppertje tijdens de vierdaagsefeesten. Of de jaarlijks terugkerende night at the library. Kijk, dat vinden de mensen cool: een beetje buiten de lijntjes van de traditionele bibliotheek kleuren.En ze daardoor enthousiast te maken voor diezelfde bibliotheek.

Als je dat ook vindt, raad ik je aan om hier op haar te stemmen; ze is namelijk dit jaar met nog twee andere bibliothecarissen genomineerd voor beste bibliothecaris van Nederland.

Mijn stem heeft ze al!

De bibliotheek van Alexandrië: een lesje

Is de bibliotheek van Alexandrië nou in vlammen opgegaan of niet? Wetenschappers zijn het daar niet helemaal over eens. Luister maar. En ook even naar de waarschuwing op het einde. Een leerzaam lesje...


In 2003 is-ie in ieder geval weer heropend. Maar, hoe goed ze hun best ook gedaan hebben, hij heeft niet de grandeur van destijds.

Thomas en Stine

Totaal verschillend, maar allebei schrijver. De een van persoonlijke en alledaagse verhalen en columns, de andere van filosofisch werk. De een geboren in Nijmegen, de ander in Denemarken. De een wat ouder, de ander wat jonger. De een man, de ander vrouw. Tot zo ver de verschillen. Nu de overeenkomst: ze traden allebei op in de Stevenskerk tijdens de Vierdaagse. De een op zondag, de ander op maandag.

Het waren beide boeiende lezingen. De een bezocht ik samen met mijn moeder, de andere alleen. Dat ik met mijn moeder naar een lezing van Thomas Verbogt ging, had een reden. Ik had namelijk van haar het boek Het eerste licht boven de stad gekregen, een boek met herinneringen aan Frans Kusters dat zich grotendeels in Nijmegen afspeelt. Ze had het eigenlijk willen laten signeren, maar dat was (nog) niet gelukt. Dus toen bekend werd dat Verbogt een lezing ging geven in Nijmegen, belde ik haar meteen op: 'mam, nu kun je het boek eindelijk alsnog laten signeren, want Thomas Verbogt komt een lezing geven in Nijmegen, dan kunnen we daar mooi samen naar toe!'.

Zo gezegd, zo gedaan en bij het signeren hebben we nog even leuk met hem gebabbeld, onder andere over een gemeenschappelijke kennis van Verbogt en mijn moeder.

Naar Stine Jensen was ik dus alleen, maar ook weer niet, want de kerk zat behoorlijk vol. Net als de lezing van Verbogt had ook de lezing van Jensen een toepasselijk thema: wandelen. Of eigenlijk toch ook weer niet, want het ging in feite over bezinning (en hoe wandelen daarbij kan helpen - ze heeft bijvoorbeeld een hele serie interviews gedaan met mensen die de camino hebben gelopen, en het viel haar op dat bijna iedereen die hem liep, op de een of andere manier een crisis te overwinnen had, of zich op een kantelpunt in z'n leven bevond). Maar het ging ook over identiteit (dus ik ben) en geluk (hoe vind je dat en waarom richten we ons bij het vinden daarvan onze blik steeds meer naar het oosten?)

Ze vond het wel moeilijk om een monoloog te houden, zei ze, want als filosoof was ze toch vooral gewend om vragen te stellen aan het publiek, maar ze deed het op indrukwekkende én luchtige wijze, fijn altijd, die combinatie. En om toch wat interactie te hebben, mochten we op het laatst als publiek allemaal een mooie spreuk of advies over geluk of iets wat ons in de lezing getroffen had op een gekleurd papier schrijven en - hilarisch - dat tot een vliegtuigje vouwen en door de kerk laten zweven in de hoop dat het bij iemand anders uit het publiek in de schoot viel.

Daar stal ze toch wel mijn hart mee. En mijn hart werd nog een beetje meer opgetild toen ik een nicht van mij, die ik al heel lang niet meer gezien had, daar tussen die vliegtuigjes tegenkwam. Natuurlijk hebben we meteen een afspraak gemaakt. Onvoorzien (maar onderschat de kracht van vliegtuigjes in de kerk niet) in de schoot geworpen!

Wonen in een bibliotheek

Werken in een bibliotheek is al tof, laat staan wónen! En al helemaal in de New York Public Library. Dat is nog even andere koek dan een nachtje in de bieb logeren (hoewel me dat ook wel heel gaaf lijkt).
Enfin, sluit je ogen en laat je meevoeren door de avonturen van Ronald Clark. Of nee, houd ze toch maar open, maar laat je wel meevoeren....


via

Ten Bos in de kerk

René ten Bos in de peinspose

Een goed idee van de bibliotheek om René ten Bos uit te nodigen voor een lezing; hij kan goed vertellen en onderzoekt interessante thema's, zoals ik al eerder schreef.

Ook zelfonderzoek schuwt hij niet; hij observeert wat er met hem gebeurt nu hij denker des vaderlands is. Het meest in het oog springend vind hij dat overal zijn beeltenis verschijnt, waardoor hij een ander soort relatie met zijn gezicht krijgt, verwrongener.

Iedereen verwacht trouwens dat hij de hele dag denkt. Maar hij denkt echt niet de hele dag (en zijn kinderen zijn daar maar wát blij mee, bekende hij). En hij word constant gebeld om zijn mening over iets te geven, bijvoorbeeld het plasincident rondom Patricia Paay. Maar daar hééft hij helemaal geen mening over, tenminste niet een andere dan wij, het publiek.

Wat mensen niet altijd snappen is dat de filosofie ook helemaal geen meningenfabriek is. De filosofie is juist op zoek naar de paradox en stelt liever de goede vragen om boven het niveau van de mening uit te stijgen. Paradox betekent ook letterlijk 'tegen de mening' (para is tegen en doxa is mening).

De hoofdthema's uit zijn werk zijn transparantie en ecologie. Zijn proefschrift ging over managementgoeroes, waaronder Trump (toen al bekend, maar nog niet zoals nu, en in een andere functie). De invloed van managementgoeroes op managers is bijzonder groot. Managers hebben namelijk niet echt een professionele identiteit en zoeken dus houvast. Die vinden ze in de managementtheorieën zoals die van Trump (toen die nog 'gewoon' manager was). In een ander interview met hem las ik dat de invloed van met name de Angelsaksische managementtheorieën hier ontzettend gegroeid is, onder andere omdat de managers van tegenwoordig geen Frans of Duits meer lezen, terwijl de managementtheorieën die in die talen geschreven worden/ zijn, vaak beter toepasbaar op Europese bedrijven zijn.

Hij onderzoekt ook hoe Trump z'n (management)ideeën nu op de politiek loslaat. Interessant, want politiek is een andere business dan het zakenleven, maar er zijn ook parallellen, ondanks dat politiek voornamelijk over in- en uitsluiting (van groepen) gaat; in het zakenleven is iedereen juist welkom - als consument!

Ondertussen is het verkopen van boeken en lezingen over managementtheorieën een hele industrie geworden. De belangrijkste stroming is die van volgelingen van Carl Schmitt, die ook een belangrijke inspiratiebron voor ....Adolf Hitler was.
Graag leest Ten Bos dit soort geschriften niet, maar ja, you have to read the enemy om je eigen standpunten nog helderder te krijgen (en munitie te verzamelen).

Als filosoof ergert hij zich natuurlijk enorm aan de 'alternative facts' en versimpeling van ingewikkelde problemen. Een interessante tijd dus voor deze man, met een overvloed aan hyperobjecten en hypokritiek. Jazeker, mensen, ik heb een paar nieuwe woorden geleerd, en dat op de maandagmiddag tijdens de Vierdaagse/ zomerfeesten.

Laat dat wandelen maar aan anderen over. Voorlopig.

Lekker eten

Dat ik van lekker eten houd, moge de lezers van deze weblog bekend zijn. En anders weten ze het nu. Dus: toen er een letter-eten (nee, dat is geen typfout) met Iraans eten werd georganiseerd, dacht een kennisje van mij meteen aan mij.

'Kom je ook mee, dat is gezellig! Het is een soort huiskamerrestaurantidee, samen met een man of 12 aan een mooie grote tafel in de internationale kookboekenbibliotheek van Inge genieten van een maaltijd, een Iraanse dit keer, bereid door een Iraanse kennis van Inge.'

Nou, dat wilde ik wel een keer proberen, waarom niet?

Dus ik mee, en ik vond het fantastisch! Mooie locatie, heerlijk eten en geweldig gezelschap. Wat wil je nog meer? Alleen jammer dat er maar 1 man bij was. Dat moet beter kunnen!

Of zouden mannen soms niet van lekker eten houden?

ECIL- reünie: Gent

We hadden het vorig jaar in Utrecht al afgesproken bij de vorige reünie: we komen een keer bij jou op bezoek in Gent, Ann!

En afgelopen weekend is het er dan eindelijk van gekomen.

Met het hele Holland House (geuzennaam van de ECIL-congresgangers) togen we naar Gent. En wat een onthaal daar! Er was een fantastisch programma voor ons samengesteld door Ann en haar collega's.

Eerst een rondleiding door de splinternieuwe, zeer moderne openbare bibliotheek van Gent (de Krook) en daarna een heuse archeologische tour door het charmante Belgische stadje onder leiding van Geert, de man van Ann.

Maar niet zonder lunch tussendoor; en wat voor een lunch! Geheel verzorgd in een Libanees (tapas)restaurant - betaald door de universiteit! Kijk, dat is nog eens gastvrij onthalen door de stad!

En natuurlijk hebben we ons ook laten verleiden door de Belgische biertjes en de Gentse neuzekes.

En een copieus avondmaal, plus nachtelijke stadswandeling, overnachting en 's ochtends ontbijt aan het water.

Wijs, zouden ze in Gent zeggen...

Calamus perambulans

Door mijn ex-collega Harrie, die op z'n 65ste opnieuw aan het studeren is geslagen, en wel klassieke talen, was ik voorgedragen om een column te schrijven voor de studievereniging van klassieke talen, het Sodalicium Classicum. Zelf had hij er ook een mogen schrijven, en hij had besloten het stokje aan mij door te geven.

Ik was natuurlijk vereerd, maar vond het ook een beetje eng, want waar moet je het over hebben? Nou ja, boeken en bibliotheken natuurlijk, dat is wat ons uiteindelijk verbindt. Ik zal jullie ook mee laten genieten:

Classici en bibliotheken

Classici en bibliotheken, dat is een logische combinatie, want in bibliotheken staan boeken en classici houden van boeken.

Toen ik nog studeerde, kocht ik  nogal eens boeken, met name bij antiquariaten. Als zo´n antiquair doorhad wat ik studeerde, kreeg ik vaak te horen dat classici zo´n beetje de enige studenten waren, die er een eigen bibliotheekje op nahielden. De rest van de studenten deed vooral goede zaken bij de copyshops. Boeken kopen? Niet nodig, we kopiëren ze wel! Close reading doen we toch niet aan. Voor je het weet is het weer verouderd.

Tegenwoordig staan er ook veel teksten online, maar die halen het niet bij de echte boeken. Toch? Dat is de vraag die ik me tegenwoordig, nu ik in de bibliotheek werk, moet stellen.  Kopen we het werk online of in print? Beide versies kopen of behouden is vaak te duur, maar voor sommige werken maken we een uitzondering; toen de Loeb Classical Library online beschikbaar kwam, konden we die niet niet kopen; het is soms ook wel handig om snel te kunnen zoeken en de tekst altijd bij de hand te hebben, ook als je thuis bent. Maar wat doen we dan met de LCL printboeken? Bij het oud papier zetten? Lijkt ons niet, want classici hebben weliswaar laptops en tablets, zo ver zijn ze toch maar meegeëvolueerd, maar willen toch ook graag de papieren versie erbij hebben. Die boeken nemen echter wel plaats in de bibliotheek in. Plaats waar ook studenten met hun laptop kunnen studeren. Of andere boeken kunnen staan, boeken die niet online zijn.

Boeken weggooien, dat doen we ook bij de bibliotheek niet graag. Sowieso gooien we nooit wat weg; wij deselecteren – dan weet tenminste niemand wat we ermee bedoelen. Tijdschriften waar we een online abonnement op hebben deselecteren, daar heb ik geen moeite mee. Maar boeken, dat is een ander verhaal, vooral als het unica zijn. Daar kan ik geen afstand van doen. En de bibliotheek gelukkig ook niet, want die heeft een officiële bewaarfunctie.

Door de collega’s wordt daar wel eens meewarig naar gekeken. ‘Oude meuk’, zie je ze denken. Maar goed, hoe waardevol  oude meuk kan zijn, daar weten classici alles van. Ook als ze in een bibliotheek werken. Of misschien wel: juist als ze in een bibliotheek werken.

Lees ook: lustrum

ReadICTed to robots in de bieb

Bibliotheek, lezen, onderwijs en ICT, allemaal zaken die mij na aan het hart liggen, dus ik hoefde er ook geen seconde over na te denken om me op te geven voor de (samen met het iXperium georganiseerde) inspiratiesessie over de eventuele inzet van robots in het onderwijs in de Openbare Bibliotheek te Nijmegen.

En ik heb er geen spijt van dat ik erheen ben gegaan.

Ik had al wel gehoord en gelezen over de biebrobotjes Robin en Bibi, maar om ze in het echt te zien is toch even een andere beleving. Want wat zijn ze schattig!

En wat kunnen ze al veel! Als je ze een plaatje voor hun ogen houdt met emoties van verdriet of verliefdheid, voeren ze daar een hele act over uit.
Aangezien het Valentijnsdag was, was het plaatje met het hartje natuurlijk het populairst.

Zie ter illustratie onderstaand filmpje, gemaakt door Wilfred Rubens, toen ik even met een van de robotjes aan het spelen was:



Tevens kunnen ze met je meelopen (hand in hand), tangodansen en een dansje op Gangnamstyle uitvoeren.

Wat ze in de bieb doen? Leven in de brouwerij brengen, de bibliotheek aantrekkelijker maken voor kinderen en jongeren, zodat ze überhaupt komen, wat langer blijven en wie weet ook nog een boekje meepakken; dit laatste effect heeft het gelukkig ook. Tijdens het formele gedeelte werd duidelijk dat er ook nog gezocht wordt naar andere mogelijkheden om samen met de robotjes aan leesbevordering te doen. Wij werden er als (onderwijs)publiek van harte toe uitgenodigd om daar ideeën voor aan te dragen. Want laaggeletterdheid, dat is wel echt een groot probleem in Nederland. Bijna twintig procent van de jongeren in Nederland is laaggeletterd, dat is toch schandalig!

Na het eten - jawel, warm eten in de bieb, altijd een geweldige ervaring, vooral omdat het eigenlijk niet mag natuurlijk - kwam er nog een aantal boeiende sprekers aan bod:

Pim Hasselager (associate professor cognitieve neurowetenschap en kunstmatige intelligentie aan de Radboud Universiteit), die ons er voor waarschuwde dat we robots niet moeten overschatten; ze lijken veel te kunnen, maar missen essentiële vaardigheden als het boerenverstand.

Mike Ligthart (promovendus aan de TU Delft), die iets (jonger en dus?) positiever was en goede resultaten boekte met het inzetten van sociale robots bij kinderen met autisme en kinderen met kanker (robots kunnen als maatje optreden bij voor kinderen traumatische behandelingen waar de ouders - bijvoorbeeld in verband met stralingsgevaar - niet bij mogen zijn)

Dianne Weersink (directeur Bibliotheek Gelderland Zuid), die inging op de bibliotheek als moderne lees- en kennisbevorderende ontmoetingsplek en het belang van het vinden van goede partners hierbij, bijvoorbeeld uit het onderwijs!
Het idee voor de inzet van social robots in de bieb kwam bijvoorbeeld van een student van de HAN.

Verder ging ze in op de zware reorganisatie die de bibliotheek heeft moeten doormaken. Tegelijkertijd bezuinigingen doorvoeren (ze heeft behoorlijk in de locaties en managementlagen gesneden) én vernieuwen, een ander soort personeel in dienst willen/ moeten nemen: innovatievere en initiatiefrijkere mensen. Een zware tijd was het, vindt ze ook zelf, maar ze is het einddoel voor ogen blijven houden en vindt dat ze er in geslaagd is de bibliotheek weer toekomstbestendig te maken; helaas gaat ze de bibliotheek nu alweer verlaten.

Het geheel werd afgesloten door storyteller Will van Geel, gewezen pastoor en docent religieuze en levensbeschouwelijke vorming aan de PABO.

Boeiende avond en veel stof (o nee, daar wilde de bibliotheek nou juist van af...) om over na te denken!

Zie hier ook het (uitgebreidere) verslag van Wilfred Rubens

Een tijdje geleden alweer, die Bukowski

Zoals ik al zei, de Openbare Bibliotheek Nijmegen laat zich van z'n beste (culturele) kant zien tijdens deze zomerfeesten. Het is dan ook het jaar van het boek en de bibliotheek bestaat dit jaar 100 jaar.

Gisteren was er bijvoorbeeld een speciale voorstelling over Charles Bukowski in het Eilandtheater op het altijd toffe Festival op het Eiland. Het stond geprogrammeerd onder de spannende naam Stoere mannen, sterke verhalen. Die titel stond me wel aan en ik had de film Barfly over (een periode uit het leven van) de dranklustige schrijver wel eens gezien. De boeken en dichtbundels van de man, nee, daar heb ik me nog nooit aan gewaagd. Maar wie weet, de tijdens de voorstelling voorgedragen en op muziek gezette teksten spraken me wel aan.

De uitgenodigde bukowski-fans waren dan ook bijzonder onderhoudend en konden zeer aanstekelijk over hun idool praten en zingen. Ik kende ze niet van tevoren, maar vond ze erg leuk, getalenteerd en interessant, de langharige Jerry Hormone en Rocco Ostermann; de laatste leek een beetje een kruising tussen Meatloaf en Ilja Leonard Pfeijffer, om je een beetje een beeld te geven.

Mooie avond met ook nog een saillant detail: in de jaren tachtig is Tales of ordinary madness een tijdje verboden geweest in de bibliotheek van Nijmegen. In het archief is nog een brief bewaard van de reactie van Bukowski daarop. Tekstfragmentje daaruit: In my work as a writer, I only photograph in words, what I see. If I write of sadism, it is because it exists, I din't invent it. I am not on the side of evil.

Geweldige hernieuwde kennismaking.

Op onze FB pagina een Bukowski nummer van Rocco Ostermann @Donnerwetter_NL https://t.co/v0yKBeFSeY pic.twitter.com/Kl9Bcqbivl

— Gelderland Zuid (@bieb024) 19 juli 2016