The librarians

Hoewel ik nu voornamelijk projectleider open onderwijs ben zoals je ongetwijfeld gemerkt hebt, ben ik vooralsnog en allereerst bibliothecaris (informatiespecialist, collectiespecialist, of hoe je het ook noemen wilt). Op de middelbare school was ik al vrijwillig bibliotheekmedewerker en ook de studie klassieke talen is een echt BOEKENvak. Ik heb een voorliefde voor alles wat met boeken en informatie te maken heeft en kan er dus - net als elke andere bibliothecaris - niet tegen als mensen toegang tot informatie ontzegd wordt: kennis is voor iedereen en iedereen moet de kans krijgen om zich te ontwikkelen!

Toen ik dus op een LinkedInpost zag dat er een documentaire over banned books in Amerika (getiteld The Librarians) getoond zou worden bij de Koninklijke Bibliotheek, wilde ik daar ook meteen heen gaan; helaas kwam de datum mij niet uit. Wel heb ik de bijbehorende podcast geluisterd en deze uiteraard meteen op Teams gezet. Mijn collega Norma Fötsch schreef dat ze wel van plan was om naar de documentaire te gaan en stelde voor om samen te proberen deze documentaire naar Nijmegen te krijgen. 'Goed plan!', zei ik (want dat zou onder andere als voordeel hebben dat ik de documentaire ook zelf te zien zou krijgen), 'maar dan is het denk ik verstandig om dat samen met Radboud Reflects te doen, want dan kunnen die ons mooi een deel van het werk uit handen nemen en kunnen we ons voordeel doen met hun bereik - uiteindelijk willen we wel dat zo veel mogelijk mensen deze documentaire kunnen zien. En ze zijn superprofessioneel in het organiseren van dit soort events'.

Zo gezegd zo gedaan, hoewel er in eerste instantie wat twijfels waren over die samenwerking, omdat we dan misschien alleen een wit, hoogopgeleid publiek zouden trekken. Maar ik heb ze kunnen overtuigen en Radboud Reflects was gelukkig ook direct enthousiast; de kosten voor het vertonen van de film zouden we (=ILS en RR) gezamenlijk dragen. Want tja, bezuinigingen hè? Maar het kon dan wel in de LUX.

Norma wilde bij wijze van kijkwijzer wel een inleiding op de film geven (zij had 'm immers al gezien toen) en gelukkig vond ik een van de leukste mensen uit mijn netwerk, Marjolein Hordijk, bereid om samen met Amerikanist Peter van der Heijden - Radboud Reflects heeft als voorwaarde dat er minstens één wetenschapper van de Radboud Universiteit bij betrokken is - in een panel na afloop van de vertoning van de documentaire te gaan zitten om na te praten en samen met het publiek te reflecteren op de gevolgen van dit soort ontwikkelingen in Amerika voor Nederland. Kan zoiets hier ook gebeuren? 

Niet omdat het bestuur in Nederland heel anders is opgebouwd, en gemeenteraden en schoolbesturen geen zeggenschap hebben over de collecties van de bibliotheken (dat zou trouwens wat zijn, zeg!), aldus Marjolein. Bibliotheken kunnen natuurlijk wel accenten leggen; in de bibliotheek in Veenendaal hebben ze bijvoorbeeld maar een heel kleine young adult afdeling en een grote christelijke. Sowieso valt er voor de jongeren het meest te vrezen; zij zijn kwetsbaar voor andere meningen tijdens hun puberteit, de tijd dat ze zich losmaken van hun ouders en zelf beginnen na te denken, (ook) los van hun ouders. En soms, of misschien zelfs wel vaak, troost kunnen vinden in boeken waar ze op stuiten. Middels deze boeken leren ze ook nieuwe werelden ontdekken. Volgens de Moms for Liberty uit de documentaire moeten deze tere kinderzieltjes daar absoluut tegen beschermd worden. Ze moeten zuiver en onschuldig blijven, niet verpest door gevaarlijke woke onzin als lhbtqia+. Dus stellen ze lijsten op van boeken die uit de (school)bibliotheken moeten verdwijnen. Bibliothecarissen die weigeren aan deze censuur mee te werken worden bedreigd of ontslagen. De interviews met deze 'books on the ground' zijn hartverscheurend en ik kan me niet voorstellen dat de bibliothecarissen in de zaal zich NIET afvroegen of ze zelf zo moedig zouden zijn te weigeren de titels van de 'zwartboek' lijsten van de schappen te verwijderen. 

Wat in de documentaire ook duidelijk wordt, is dat de Moms for Liberty niet zo maar organisch in elke dorpsgemeenschap ontstaan zijn. Ze ontvangen miljoenen dollars subsidie vanuit de meest rechtse hoeken van de Verenigde Staten voor hun 'strijd'. 

In Nederland heb je eenzelfde soort oerconservatieve club, bekend onder de naam Civitas Chistiana. Deze Civitas heeft ervoor gezorgd dat Pim Lammers zich genoodzaakt zag zich vanwege doodsbedreigingen terug te trekken als schrijver van het kinderboekenweekgeschenk ten gevolge van een verhaal dat hij een jaar of tien daarvoor in een literair tijdschrift voor volwassenen had geschreven over een jongen en zijn trainer, wat hem het verwijt opleverde een pedofielenactivist te zijn; die kun je natuurlijk geen kinderboekenweekgedicht laten schrijven. Uiteindelijk hebben ze toegegeven dat er van deze kwalificatie geen bal klopte, maar toen was het kwaad al geschied.

Het is echter niet alleen de Civitas die desinformatie verspreidt: Thierry Baudet beweerde nog niet zo heel lang geleden met droge ogen dat er op basisscholen boeken worden verspreid met afbeeldingen waarin wordt uitgelegd hoe je moet pijpen. En Caroline van der Plas zou Caroline van der Plas (what's in a name) niet zijn als ze daar niet nog een schepje bovenop deed. 

Het lijken incidenten, maar deze bewegingen komen regelrecht uit het playbook van extreemrechts. Daarin wordt beschreven hoe de stoelpoten onder de democratie het best systematisch stuk voor stuk afgezaagd kunnen worden tot het punt van: 'hoe zijn we hier in 's hemelsnaam gekomen?' bereikt is. En dan is het te laat. Ilja Leonard Pfeijffer laat dat in zijn boek Absolute Democratie, kroniek van een aangekondigde afrekening haarscherp zien. En als vrouw van een Midden-Oosten-man weet ik maar al te goed waar dat toe kan leiden. Maar gelukkig vindt ook daar soms klein en groot verzet plaats, lees bijvoorbeeld dit boek eens. Dat biedt enige hoop, maar is tegelijk een dodelijk gevaarlijke bezigheid in sommige landen.

We moeten het dus niet zo ver laten komen, waakzaam blijven, indien nodig in verzet komen, ons uitspreken waar het kan, kortom: strijden als de Librarians uit de documentaire.

En volgende week op de juiste partijen stemmen natuurlijk. Dank u!

Beluister hier het vraaggesprek na de film.

Biebs in beeld

Het moge duidelijk zijn: ik houd van bibliotheken. En nee, niet alleen universiteitsbibliotheken. Alle bibliotheken. Dus ik was verheugd om te horen dat er in deze boekenweek een documentairereeks op tv zou komen over bibliotheken. Met Frans Bromet. Ook hem vind ik leuk.

Enfin, gisteren de eerste aflevering gezien. En meteen al prijs, want na een minuut of vijf kwam de openbare bibliotheek Nijmegen in beeld. Naast de onvermijdelijke boeken werd er ook een chic uitziende vrouw gezeten op een stoel getoond, die een dakloze bleek te zijn. Ze zit vaak in de bibliotheek. Gezelliger dan de dagopvang, vindt ze. Prachtig droognieuwsgierig geïnterviewd door Bromet, zoals alleen hij dat kan.

Daarna natuurlijk aandacht voor de robots, Robin en Bibi, en die andere ster, Marjolein Hordijk. Ze legde uit wat de scholieren met de robots aan het doen waren: een hackathon met als doel het leven van COPD-patiënten een beetje beter te maken. Geweldig toch?

Verder een bibliotheek in Den Helder, met kinderen die gretig boeken uitzoeken en lenen, en pubers die lekker in de bibliotheek aan het chillen zijn, maar niet zo veel interesse in boeken hebben. Eventueel wel in de DVD's. En een bibliobus. En ook de bibliotheek in aanbouw in Utrecht (in het oude postkantoor).

Of het allemaal niet wat lux is, vraagt Bromet. Misschien, maar we hebben evengoed een krap budget en er is flink bezuinigd, aldus de directeur van de bibliotheek in Utrecht. Hij vergat er bij te vertellen dat het vooral de wijkbibliotheken zijn waar op bezuinigd is. Of dat is eruit geknipt. Maar het is wel zo. Voordat je denkt dat al die luxe voor de gewone burgers te veel geld kost.

Neen, die is juist keihard nodig voor het informatietijdperk waarin we leven, en waarin heel veel mensen hun weg niet meer kunnen vinden, of niet meer in thuis voelen.

Gun ze die paradijselijke huiskamer! Voor hulp bij het invullen van belastingpapieren, of om zich goed te informeren over het waarheidsgehalte van politieke of andere uitspraken. Of om gewoon lekker te lezen of te gamen of boeken, spellen, CD's of DVD's te lenen natuurlijk!

Deze week elke dag om 19.10 uur op NPO 2.

Dag van de democratie

Het hele weekend heeft onze zoon ons al lastiggevallen met de vraag of wij een wit laken, veiligheidsspeld en scherf hebben. Gaandeweg werd ons duidelijk waar hij die spullen voor nodig heeft. Het is morgen (?) dag van de democratie, tenminsten op zijn school, dus de hele dag wordt er gedebatteerd en wel in toga om de 'roots' van de democratie te benadrukken. En het is wel zo 'echt'.

De scherven zijn nodig om de persoon op te krassen die het land moet verlaten voor tien jaar. Het jammerlijk afgeschafte ostracisme wordt zo weer een beetje in ere hersteld.

Ik zou zo wel een paar namen weten van personen die van mij gedurende 10 jaar het land zouden mogen verlaten. Ben benieuwd waar de leerlingen op uitkomen; of zouden ze alleen leraren mogen kiezen?

RSS-owl

Vandaag heb ik ter ere van de boekenweek - maar dat laatste verzin ik erbij - de RSS-owl op mijn werkcomputer geïnstalleerd. Met de RSS-owl kun je feeds van afgeschermde blogs en andere web 2.0 - toepassingen verzamelen. En ook de comments, die niet meer te houden zullen zijn.

Ik heb de owl prominent op mijn bureaublad gezet, zodat ik er elk moment aan denk om 'm even te checken. Er zal maar eens iets in de organisatie gebeuren zonder dat ik het weet! En als ik mijn oor heel dicht tegen het scherm houd, zegt hij af en toe heel zachtjes 'oehoe'. Zo lief!

Mijn bureaublad ziet er inmiddels uit als de agora van Athene. Alleen de stoai ontbreken nog. En die blogs en wiki's? Die fungeren als moderne ekklesiai. Door de nieuwe media kan iedereen weer gewoon z'n zegje doen op het dorpsplein. De democratie van Athene herleeft! Mede dankzij de uil!