The librarians

Hoewel ik nu voornamelijk projectleider open onderwijs ben zoals je ongetwijfeld gemerkt hebt, ben ik vooralsnog en allereerst bibliothecaris (informatiespecialist, collectiespecialist, of hoe je het ook noemen wilt). Op de middelbare school was ik al vrijwillig bibliotheekmedewerker en ook de studie klassieke talen is een echt BOEKENvak. Ik heb een voorliefde voor alles wat met boeken en informatie te maken heeft en kan er dus - net als elke andere bibliothecaris - niet tegen als mensen toegang tot informatie ontzegd wordt: kennis is voor iedereen!

Toen ik dus op een LinkedInpost zag dat er een documentaire over banned books in Amerika (getiteld The Librarians) getoond zou worden bij de Koninklijke Bibliotheek, wilde ik daar ook meteen heen gaan; helaas kwam de datum mij niet uit. Wel heb ik de bijbehorende podcast geluisterd en deze uiteraard meteen op Teams gezet. Mijn collega Norma Fötsch schreef dat ze wel van plan was om naar de documentaire te gaan en stelde voor om samen te proberen deze documentaire naar Nijmegen te krijgen. 'Goed plan!', zei ik (want dat zou onder andere als voordeel hebben dat ik de documentaire ook zelf te zien zou krijgen), 'maar dan is het denk ik verstandig om dat samen met Radboud Reflects te doen, want dan kunnen die ons mooi een deel van het werk uit handen nemen en kunnen we een voordeel doen met hun bereik - uiteindelijk willen we wel dat zo veel mogelijk mensen deze documentaire kunnen zien'.

Zo gezegd zo gedaan, hoewel er in eerste instantie wat twijfels waren over die samenwerking, omdat we dan misschien alleen een wit, hoogopgeleid publiek zouden trekken. Maar ik heb ze kunnen overtuigen en Radboud Reflects was gelukkig ook direct enthousiast; de kosten voor het vertonen van de film zouden we (=ILS en RR) gezamenlijk dragen. Want tja, bezuinigingen hè? Maar het kon dan wel in de LUX.

Norma wilde bij wijze van kijkwijzer wel een inleiding op de film geven (zij had 'm immers al gezien toen) en gelukkig vond ik een van de leukste mensen uit mijn netwerk, Marjolein Hordijk, bereid om samen met Amerikanist Peter van der Heijden - Radboud Reflects heeft als voorwaarde dat er minstens één wetenschapper van de Radboud Universiteit bij betrokken is - in een panel na afloop van de vertoning van de documentaire te gaan zitten om na te praten en samen met het publiek te reflecteren op de gevolgen van dit soort ontwikkelingen in Amerika voor Nederland. Kan zoiets hier ook gebeuren? 

Niet omdat het bestuur in Nederland heel anders is opgebouwd, en gemeenteraden en schoolbesturen geen zeggenschap hebben over de collecties van de bibliotheken (dat zou trouwens wat zijn, zeg!), aldus Marjolein. Bibliotheken kunnen natuurlijk wel accenten leggen; in de bibliotheek in Veenendaal hebben ze bijvoorbeeld maar een heel kleine young adult afdeling en een grote christelijke. Sowieso valt er voor de jongeren het meest te vrezen; zij zijn kwetsbaar voor andere meningen tijdens hun puberteit, de tijd dat ze zich losmaken van hun ouders en zelf beginnen na te denken, (ook) los van hun ouders. En soms, of misschien zelfs wel vaak, troost kunnen vinden in boeken waar ze op stuiten. Middels deze boeken leren ze ook nieuwe werelden ontdekken. Volgens de Moms for Liberty uit de documentaire moeten deze tere kinderzieltjes daar absoluut tegen beschermd worden. Ze moeten zuiver en onschuldig blijven, niet verpest door gevaarlijke woke onzin. Dus stellen ze lijsten op van boeken die uit de (school)bibliotheken moeten verdwijnen. Bibliothecarissen die weigeren aan deze censuur mee te werken worden bedreigd of ontslagen. De interviews met deze 'books on the ground' zijn hartverscheurend en ik kan me niet voorstellen dat de bibliothecarissen in de zaal zich NIET afvroegen of ze zelf zo moedig zouden zijn te weigeren de titels van de 'zwartboek' lijsten van de schappen te verwijderen. 

Wat in de documentaire ook duidelijk wordt, is dat de Moms for Liberty niet zo maar organisch in elke dorpsgemeenschap ontstaan zijn. Ze ontvangen miljoenen dollars subsidie vanuit de meest rechtse hoeken van de Verenigde Staten voor hun 'strijd'. 

In Nederland heb je eenzelfde soort oerconservatieve club, bekend onder de naam Civitas Chistiana. Deze Civitas heeft ervoor gezorgd dat Pim Lammers zich genoodzaakt zag zich vanwege doodsbedreigingen terug te trekken als schrijver van het kinderboekenweekgeschenk ten gevolge van een verhaal dat hij een jaar of tien daarvoor in een literair tijdschrift voor volwassenen had geschreven over een jongen en zijn trainer, wat hem het verwijt opleverde een pedofielenactivist te zijn; die kun je natuurlijk geen kinderboekenweekgedicht laten schrijven. Uiteindelijk hebben ze toegegeven dat er van deze kwalificatie geen hout klopte, maar toen was het kwaad al geschied.

Het is echter niet alleen de Civitas die desinformatie verspreidt: Thierry Baudet beweerde nog niet zo heel lang geleden met droge ogen dat er op basisscholen boeken worden verspreid met afbeeldingen waarin wordt uitgelegd hoe je moet pijpen. En Caroline van der Plas zou Caroline van der Plas (what's in a name) niet zijn als ze daar niet nog een schepje bovenop deed. 

Het lijken incidenten, maar deze bewegingen komen regelrecht uit het playbook van extreemrechts. Daarin wordt beschreven hoe de stoelpoten onder de democratie het best systematisch stuk voor stuk afgezaagd kunnen worden tot het punt van: 'hoe zijn we hier in 's hemelsnaam gekomen?' bereikt is. En dan is het te laat. Ilja Leonard Pfeijffer laat dat in zijn boek Absolute Democratie, kroniek van een aangekondigde afrekening haarscherp zien. En als vrouw van een Midden-Oosten-man weet ik maar al te goed waar dat toe kan leiden. Maar gelukkig vindt ook daar soms klein en groot verzet plaats, lees bijvoorbeeld dit boek eens. Dat biedt enige hoop, maar is tegelijk een dodelijk gevaarlijke bezigheid.

We moeten het dus niet zo ver laten komen, waakzaam blijven, indien nodig in verzet komen, ons uitspreken waar het kan, kortom: strijden als de Librarians uit de documentaire.

En volgende week op de juiste partijen stemmen natuurlijk. Dank u!