Informatievaardigheden en het gevoel

Sorry mensen, ik loop door omstandigheden een beetje achter met het maken van verslagjes over de ECIL-conferentie van oktober. Hierbij nog een stukje dat niet mag ontbreken.

Een mooie en duidelijke presentatie op de ECIL was die van Ellen Nierenberg, die haar PhD deed in Tromsø (Noorwegen). Via Facebook (sinds onze Erasmusuitwisseling naar die stad) zijn we namelijk vrienden) had ik er al iets van meegekregen - ze hield een weblog bij over haar onderzoekservaringen en deelde haar posts daar - maar ik was natuurlijk weer te lui om de dissertatie in z'n geheel te lezen.

Voordat zij aan haar proefschrift begonnen was, wist ze al dat ze niet tevreden was met de vigerende definitie van informatievaardigheden; ze vond dat er een aspect miste, namelijk het gevoel/ de emotie bij het zoeken naar en beoordelen van informatie. Zij vindt dat het moet gaan om de trits kennis, vaardigheden en houdingen (met andere woorden weten, doen en voelen).

Tevens was ze niet tevreden met de bestaande meetmethoden, dus ook die heeft ze zelf ontwikkeld. Ze heeft vragenlijsten uitgestuurd met als belangrijke factor interesse, omdat dat een belangrijke indicator is voor de 'leerzin' en dus het succes van de cursussen. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt namelijk dat hoe gemotiveerder de student is, des te meer de interesse in de stof blijft bestaan, onafhankelijk van de situatie.

De groei of afname in de loop van de jaren van de verschillende aspecten die ze onderscheiden heeft (weten, doen en voelen) heeft ze ook gemeten. De conclusie was dat er zowel bij alle aspecten afzonderlijk als ten opzichte van elkaar groei waarneembaar was en dat de aspecten tevens steeds meer in elkaar grepen. Dat proces heet transformatief leren (de transformatie gebeurt in de steeds groter wordende overlap van de verschillende aspecten).

In de latere fase van haar onderzoek heeft ze ook het aspect 'kritische reflectie op jezelf' toegevoegd: 'voel je je nog dezelfde persoon als vóórdat je deze kennis had verworven?' Daarbij doelde ze onder andere op vertrouwen, wat immers ook een gevoel is. 

Eén van de vragen bij deze vragenlijst was of het ook een kwestie van leven of dood zou kunnen zijn of je deze kennis (de informatievaardigheden dus) bezit en het antwoord was verrassend vaak: ja!

Benieuwd geworden? Lees hier haar thesis.

De Nederlandse inzendingen op de ECIL

In totaal waren er vier presentaties van Nederlandse bodem op de ECIL, geen slechte score. Er waren van tevoren papers ingediend door Jos van Helvoort en Peter Becker, Harrie van der Meer en yours truly.

De presentatie van Jos en Peter ging over een project dat ze samen geleid hebben, namelijk het maken van een edubook op het gebied van digitaal bronnenonderzoek voor het HBO. Dit hebben ze samen met Edumundo gedaan omdat ze gemerkt hadden dat er bij de docenten grote behoefte aan is, maar zij zelf geen tijd hebben om het te maken.

Aan de hand van concrete methoden en technieken leren studenten hun weg te vinden in het enorme aanbod aan digitale informatie. Ze raken er stapje voor stapje bedreven in om zelfstandig en verantwoord te vinden en te gebruiken wat relevant, betrouwbaar en actueel is. 

Studenten kunnen het studieboek voor 30 euro per boek kopen; voor docenten is het gratis. Binnenkort zal er tot grote tevredenheid van het ECIL-publiek ook een Engelstalige versie beschikbaar zijn.

voorbereiding van mijn presentatie op de mooie campus van de Uniwersytet Jagiellonksy

Mijn eigen presentatie ging over de ENOEL, het Europese netwerk voor open-onderwijsbibliothecarissen. Ik heb uitgelegd waartoe wij op aarde zijn, welke producten we hebben opgeleverd en gevraagd of er nog mensen in de zaal waren die óók lid wilden worden. Voorlopig was er in ieder geval belangstelling vanuit Tsjechië en Schotland (en de Verenigde Staten, maar die mogen geen lid worden, wel samenwerken uiteraard). De studente die als 'hulpje' bij de presentatie aanwezig was, gritste meteen de Poolse vertaling van onze Toolkit open education benefits die ik bij wijze van voorbeeld had uitgeprint, van tafel. Missie geslaagd, onze kracht zit onder andere in het toegankelijk maken van onze producten door ze óók te vertalen in alle Europese talen - meestal zijn dit soort producten alleen in het Engels beschikbaar.

foto: Jos van Helvoort

En dan nog de presentaties van de papers van Harrie van der Meer namens de UKB/SHB-werkgroep Information Literacy. In een vorige blogpost had ik al gemeld dat hij zelf wegens omstandigheden niet aanwezig kon zijn en Lieke en ik zijn presentaties overgenomen hadden. Dat is gelukkig goed gekomen; we hadden immers steeds de updates van de projecten tijdens de werkgroepoverleggen meegekregen.

De eerste presentatie, over het open badgesproject, was niet heel goed bezocht - we hadden de pech dat op hetzelfde tijdslot een aantal sessies over Artificial Intellegence & IL gepland waren die we zelf eigenlijk ook wel hadden willen bezoeken. Maar niet getreurd, we hebben onszelf er prima doorheen geslagen; we wisten zelfs het verschil tussen edubadges en microcredentials uit te leggen! Op het congres waren meer bibliotheken van hoger-onderwijsinstellingen bezig met (open) badges, maar niemand zo uitgebreid als wij met landelijk vastgestelde uitkomsten van de leerdoelen, dus daar mogen we best trots op zijn met z'n allen.

Meer weten over het project Edubadges Information Literacy (inclusief alle documentatie)? Zie de UKB/SHB Information Literacy website (stukje naar beneden scrollen).

foto: Jos van Helvoort

Onze tweede bijeenkomst was gelukkig beter bezocht: geen concurrentie van AI-bijeenkomsten en zelfs een heel leuke lezing vóór ons over media literacy. 

Het onderwerp was het delen van leermaterialen op het gebied van digitale geletterdheid en ging over het project Delen Digital Skills Onderwijsmaterialen (voor de details verwijs ik wederom naar de UKB/SHB Information Literacy website). De complexiteit van het project zat 'm in het precies bepalen van de scope (en dito taxonomie) van digital skills met de verschillende gelieerde werkgroepen. Leidraad hierbij is onder andere het DigComp Framework.

Er ontspon zich een leuke discussie over de vraag in hoeverre we ons bibliotheekonderwijs in  informatievaardigheden zouden moeten uitbreiden met digital-skillsonderwerpen als coderen, Indesign, bloggen en datageletterdheid.

En daarna de lezing na ons over Data Literacy for Master Level in University of Helsinki die mooi bij ons onderwerp aansloot nog even volgen en snel omkleden om op tijd te zijn voor het galadiner.

Voor meer Nederlandse inbreng (inclusief bezoekers en sfeer) zie hier en hier.

De lezingen die begonnen met een vraag

Lezingen die beginnen met een vraag zijn eigenlijk het leukst om te bezoeken; je zit er meteen lekker in. Tijdens het ECIL-congres waren dat er twee.

De een begon met: 'Waar denken jullie dat er meer van zijn, vogelsoorten of referentiestijlen?' 

Hmm, dat was een moeilijke vraag, de meesten dachten vogelsoorten. Mispoes, dat bleken toch referentiestijlen te zijn. Meer dan tienduizend! Het was het begin van de lezing "Who cares?" Defining  citation style in scholary journals. De sprekers vroegen zich af waarom er toch zo enorm veel referentiestijlen zijn en waarom de wetenschappers zichzelf (en de studenten) daar zo'n last hebben bezorgd. Alsof ze niets beters te doen hebben! 

Om het antwoord hierop te vinden hebben ze een onderzoek uitgevoerd en in SCOPUS gekeken welk land er het meeste publiceerde. We mochten wederom raden. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk hadden we al snel, maar dat het derde land Nederland was? Daar was niemand opgekomen. De reden is waarschijnlijk omdat er relatief veel grote uitgeverijen als Elsevier in Nederland zijn. Verder hebben ze gekeken of de wetenschappers meer in hun eigen taal of het Engels hadden gepubliceerd. Qua Tsjechië en Litouwen (waar de onderzoekers vandaan kwamen) bleek dat ongeveer 60% te zijn. 

En de vakgebieden dan? Was daar iets zinnigs over te vertellen? Wat Tsjechië en Litouwen betreft wel: het eerst land bleek voornamelijk artikelen op het gebied van landbouw te produceren, terwijl het tweede land zich het meeste bleek te richten op de sociale en geesteswetenschappen. In algemene zin worden de meeste artikelen op het gebied van de medische wetenschappen gepubliceerd.

Ook was bekeken of het scheelde of de artikelen al dan niet in Open Access waren verschenen. Voor Tsjechië en Litouwen bleek dat er relatief veel in (diamand) open access verscheen.

In Tsjechië was de ISO-stijl dominant, voor de rest 'unnamed' en APA. De 'unnamed' kwam het meest voor in de natuur- en medische wetenschappen. 

Naar de uitgevers is nog niet in detail gekeken; dat staat nog open voor vervolgonderzoek.

De conclusie luidt dat de huidige situatie met zo veel referentiestijlen in ieder geval niet werkbaar is en een harmonisatie daarvan zeer welkom zou zijn, maar wie gaat dat organiseren? De uitgevers in ieder geval niet, die interesseert het blijkbaar niet en de Open Access journals vragen vaak niet om een bepaalde stijl, wel om een DOI. In Tsjechië wordt relatief minder vaak met DOI's gewerkt. 

Om de 'unnamed styles' te duiden hebben ze tijdens het onderzoek ChatGPT gebruikt. Die stijlen bleken vaak varianten op bekendere stijlen te zijn.

De voorzitter (een onderzoekster) merkte op dat het schrijven in een andere referentiestijl voelt als het huren van een auto, namelijk dat je eerst een tijdje stress ervaart omdat je de auto en alle knopjes nog moet leren kennen, maar dat het daarna wel begint te wennen, hoewel het nooit echt natuurlijk aanvoelt en je liever in je eigen auto rijdt.

De tweede lezing die met een vraag begon was getiteld Media literacy interactively and for all. De vraag luidde: wie gelooft dat de maanlanding nooit heeft plaatsgevonden? Natuurlijk stak niemand zijn vinger op, want Thierry was niet in de zaal aanwezig. Van Tsjechië is bekend dat ongeveer 10 procent in complottheorieën gelooft (en ook 10 procent dat de Russische invasie van Oekraïne terecht was). 

Krystyna Paulova, de spreekster, zelf een gamer, is zeer actief op het gebied van het bestrijden van desinformatie bij het voortgezet onderwijs en senioren; haar team heeft verschillende MOOCs voor verschillende onderwerpen gemaakt over dit onderwerp, waarvan er enkele in het Engels vertaald zijn, en tevens een aantal open online textbooks (future books), gemaakt met veed.io.

Ze liet ons twee plaatjes zien en vroeg ons te raden welke van de twee gemaakt was met AI.

En alsof dat nog niet genoeg was, hebben ze ook nog een online escaperoom (deze is vertaald in het Engels) gemaakt, over een AI die de wereld wil overnemen. Bij het maken van het spel is ook gebruik gemaakt van AI, onder ander om een deepfake video te maken. Ze willen graag samenwerken en vroegen ons ze te volgen op Instagram.

De keynotes op de ECIL

Het is niet altijd het geval, maar dit jaar stonden de keynotes soms wel héél erg ver af van de praktijk. Ze hadden achtereenvolgens als thema ethiek en informatievaardigheden (dat was trouwens nog wel enigszins praktisch en cool dat de spreker op z'n sandalen verscheen, waardoor je een soort Jezusgevoel bij hem kreeg; leuk dat hij het had over de inscriptie boven de ingang van de bibliotheek van Alexandrië: psychès iatreion, plaats voor heling van de ziel), een archipel van bibliotheek- en informatiewetenschappen met veel metaforen (zelf niet gevolgd, maar de reacties op dit praatje waren wisselend, van supervaag tot prachtig), sociaal-culturele benaderingen van informatievaardigheden (een erg abstract praatje) en interdisciplinaire en methodologische aspecten om de ervaring van informatie te diagnosticeren (mogelijk nog abstracter en dat na de avond van het galadiner, wat jammer was, want de spreekster, Monika Krakowska, bleek een ontzettend leuke vrouw, die op het galadiner zelfs nog een soort spontaan concert gaf - wát een stem! Adèle zoals je Adèle nog nooit gehoord had).

Soms zijn de mensen achter de keynotes leuker dan de keynotes zelf...

Maar als je toch de verslagen wilt lezen, meesterblogster Sheila Webber heeft ze allemaal netjes voor je verslagen:

A compass for what matters: virtue ethics and information literacy door Tim Gorichanaz

An archipelago of library and information science door Jenna Hartel

Socialcultural approaches to information literacy door Alison Hicks

The experience of information and the formation of information culture door Monika Krakowska en Sabina Cisek

Boekentips van Tim Gorichanaz:

1. Virtue information literacy flourishing in an age of information anarchy

2. Technology and the virtues: A philosophical guide to a future worth wanting

3. Invisible search and online search engines

4. Information cultures in the digital age

5. The expanding circle

6. Information experience in theory and design (zijn eigen boek)

Do widzenia, Kraków

 Nou, dat was een avontuur zeg! Eindelijk weer eens lekker Oost-Europa in voor een ECIL-congres. Dit congres vindt een keer in de twee jaar plaats en wordt bij voorkeur in Oost-Europese steden gehouden om het voor de Oost-Europeanen enigszins betaalbaar te houden. Niet dat het heel goedkoop was in Krakau, maar bepaalde producten waren wel minder duur dan bij ons. De cocktails bijvoorbeeld; die waren in veel gevallen goedkoper dan wijn!

Daar hebben we natuurlijk flink misbruik van gemaakt.

We, dat waren zeven deelnemers uit Nederland en twee uit België. Een bont gezelschap. En dan hebben we het nog niet eens over de rest van de congresgangers, overal vandaan, inclusief een boel deelnemers uit de Verenigde Staten. 

Alles was uitstekend georganiseerd. Goed hotel, goed en gevarieerd eten, alles liep op rolletjes. Heel anders dan toen ik er 13 jaar geleden was; wat een beetje Europees geld niet kan doen...

Over Europa gesproken: precies in het tweede weekend dat we er waren, waren er verkiezingen. Niet dat we daar heel veel van gemerkt hebben, maar er was wel bij tijd en wijle wel veel politie op de been en overal in de stad hingen verkiezingsposters. 

Uiteraard hebben we ook Auschwitz bezocht; bijzonder om dat met zo'n bont gezelschap vanuit alle uithoeken van de wereld te doen, en dat tijdens de oplaaiing van het aloude conflict tussen Israël en de Palestijnen. Gelukkig was er ook nog een andere excursie georganiseerd, namelijk naar de zoutmijn van Wieliczka, wat een en al pracht en Pools vernuft was; dat compenseerde de afschuwelijkheden mooi.

En als klap op de vuurpijl heb ik de laatste dag ook nog het Princes Czartoryski museum bezocht. Mét de dame met hermelijn van Da Vinci. Over schoonheid gesproken.....

Hoe de presentaties gingen lees je in de volgende blogpost. Eerst even uitblazen.

Krakau here we come!

Weinig updates over het werk op deze blog de laatste tijd als ik de posts zo eens bekijk. Maar daar gaat binnenkort verandering in komen, want ik ga weer op congres. Naar Krakau deze keer.

'Gewoon' weer naar het Europese informatievaardighedencongres dat nu niet meer elk jaar is, maar een keer in de twee jaar. De vorige editie was in z'n geheel online en heb ik dus maar overgeslagen.

Voor deze conferentie had ik in januari al braaf een paper ingediend en in april was deze uiteindelijk in z'n geheel gecheckt en goedgekeurd. Vóór de zomer de vlucht geboekt en het hotel geregeld. Zo ben je er eigenlijk het hele jaar al mee bezig, of eigenlijk negen maanden voordat het congreskind eindelijk ter wereld kan komen.

En als verrassing mogen mijn Apeldoornse collega Lieke en ik twee presentaties overnemen van een Amsterdamse collega die door omstandigheden zelf niet naar het congres kan gaan.

Als dat maar goedkomt!

Bezoek aan de Tweede Kamer

Van de roltrap in de Tweede Kamer met uitzicht op de KB

 Afgelopen dinsdag hadden we - eindelijk weer live - ons halfjaarlijkse vakreferentenoverleg Geschiedenis. In Den Haag deze keer, in de KB.

Het was een prachtige dag, zowel qua weer als qua treinreis, inhoud en onderlinge sfeer. Jammer dat er twee zieken waren, anders zou de dag nóg completer geweest zijn. De ontvangst in de KB was zoals gebruikelijk hartelijk en de presentatie over de overgang naar Alma en Rosetta indrukwekkend. Wat een kanjers die metadataspecialisten daar!

Na de lunch togen we naar de overkant voor een bezoek aan de Dienst Informatie en Archief van de Tweede Kamer; ons landsbestuur zetelt tijdens de verbouwing van hun normale stek aan het Binnenhof immers in het voormalige pand van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Náást de Koninklijke Bibliotheek, dus naast het intellectuele hart van Nederland. Ik vermoed dat de huidige lichting bestuurders dus een stuk belezener is dan de lui van vóór de tijdelijke verhuizing. Of is dat ijdele hoop? Ja, dat is ijdele hoop, want ze zijn nog niet of nauwelijks gesignaleeerd in de KB.

Nee, als ze informatie nodig hebben dan wenden ze zich tot de Dienst Informatie en Archief. Ze melden zich dan bij het inpandig Centrale Informatie Punt, alwaar ze verder worden geholpen. En natuurlijk willen ze die informatie altijd zo snel mogelijk hebben. Vandaar dat er een efficiënt prioriteringsprotocol gehanteerd wordt en, nog slimmer, de kamerbewoners (= tweedekamerleden plus staf) door de dienst zo snel mogelijk zelfredzaam gemaakt worden. Hoe? Door het geven van cursussen, jawel, informatievaardigheden!

Centraal Informatie Punt Tweede Kamer

Hoe herkenbaar! En hoe herkenbaar ook het vraag- en antwoordsysteem dat ze gebruiken: Topdesk! Net als wij! Onze wetenschappers, docenten en studenten krijgen dezelfde vorstelijke behandelingen als de Tweede Kamerleden! In tegenstelling tot ons, de UB's, hebben ze bij de DIA echter geen ruimtegebrek als het om het plaatsen van de boeken gaat. Momenteel dan, want dat komt wel weer als ze weer terug moeten verhuizen. Want op het Binnenhof is het krap. Maar wel mooi: daar hebben ze namelijke de zogenaamde Handelingenkamer. Jammer dat we daar niet in konden, maar we zijn wel uitgenodigd voor een bezoek als het allemaal klaar is. Tot die tijd moeten we het met deze video doen:

Edusources

Soms krijg je in coronatijd gewoon iets voor elkaar! Bijvoorbeeld een landelijke repository waar alle open toegankelijke onderwijsmaterialen op het gebied van informatievaardigheden bij elkaar staan. Tussen materiaal van andere universiteiten en hogescholen weliswaar, want we waren niet de enige community die bij de pilot betrokken was, maar dat is alleen maar mooi, want wat mij betreft kan er niet genoeg van dit soort hoogwaardige onderwijsmaterialen online staan. Hoe handig is dat? Als extra service hebben we ook nog eens een communitypagina gemaakt met een selectie van het materiaal. Neem daar vooral eens een kijkje.

Over kijkjes gesproken: in de tussentijd hebben we ook nog een website in elkaar geknutseld. Ik zeg hoezee voor de nog maar vorig jaar opgezette werkgroep information literacy. En Zoom natuurlijk, want zonder Zoom waren we nergens geweest. Zonder onze onvermoeibare voorzitter/ projectleider ook niet trouwens.

Ja, het was hard werken, maar de trots overheerst. 

LILAC: de lezingen die ik zelf (mede) gaf

En last but not least heb ik zelf ook twee lezingen/ workshops gegeven: een samen met mijn collega Saskia over de geboorte van onze online cursus over het beschermen van persoonsgegevens, ook wel kortweg de privacymodule genoemd. We hebben veel plezier beleefd aan het maken ervan (samen met nog vier andere collega's); hopelijk straalde dat van de presentatie af - vermoedelijk wel, want dat was wat we achteraf te horen kregen.

En de tweede over de online module over het gebruik van open data in het onderwijs (samen met Harrie en mijn Noorse collega's, je weet wel, van die uitwisseling). Gelukkig was deze net op tijd af, evenals de video met het interview met de Nijmeegse wetenschapper Simon van Heeringen over dit onderwerp, die z'n première beleefde op deze conferentie.

Hard werken, maar dan heb je ook wat....

credits foto: Daniela Hesmer

Andere interessante lezingen op de LILAC

Maar natuurlijk waren er ook nog andere interessante lezingen op de LILAC. Wat daarbij vooral opviel, was dat informatievaardigheden inmiddels al lang niet meer alleen gaat over informatie zoeken, vinden en evalueren, maar dat er - onder andere geholpen door het ACRL-Framework - steeds meer aandacht komt voor (liefst open access) publiceren, datavaardigheden, en de nieuwste loot aan de boom: codeervaardigheden.

Wat dat laatste betreft was de lezing van MathildePanes uit Zwitserland een eyeopener: in Lausanne geven de informatiespecialisten 'gewoon' les in Python, Bash, Git, R en MySQL. Of ze daar een opleiding in gehad hebben. Nee hoor, gewoon zichzelf aangeleerd. En ze geven uitdrukkelijk alleen maar de basis: de gevorderden dienen zich bij de programmeurs te melden. Maar de basiscursus (Software Carpentry) is POPULAIR.

Tevens waren er goede workshops over het ARCL-Framework, waaronder een van onze 'new-kid-on-the-block' Nederlandse collega's Jaro Pichel, die voor z'n workshop gebruik maakte van de jigsaw-methode.

En over escaperooms, waarvan ik er helaas een heb moeten missen omdat ik zelf een presentatie moest geven.


Vermeldenswaardig was ook nog de keynotelezing van Carrol Littlejohn, hoofd van de vakgroep learning and teaching van de faculteit Sociale Wetenschappen in Glasgow, die ons bibliotheekmensen de keystone species within the universities noemde. Kijk, dan weet je waar je het over hebt!

Ze was ook een van de trekkers van het LLIDA-project, dat de basis heeft gelegd voor het Building digital capability project van Jisc. Geen onbelangrijke dame dus.
Ze heeft ook veel onderzoek gedaan naar MOOCs en hoe studenten daar hun eigen pad in kiezen, hoe zelfsturend ze daar in zijn en waar ze hun motivatie vandaan halen.

Verder vertelde ze ons hoe enthousiast ze was over het kironproject voor vluchtelingen in Duitsland waar ze aan mee heeft gewerkt ('we really have to emphasize literacy more than ever') en de Wikipediaschrijfsessies (ediathons) in Glasgow ('as people engage in tasks, you see a growing awareness of new responsitilities').

Daarnaast betoogde ze naar aanleiding van scholingsprogramma's in Afrika met betrekking tot voorlichting over het gevaar van bacterieresistentie voor antibiotica dat alleen cursussen niet genoeg zijn: je moet achteraf meten of er ook werkelijk gedragsverandering op de werkvloer heeft plaatsgevonden. Dat laatste lijkt me een hele nuttige tip.

Op het laatst kon ze het niet laten ons nog een keer extra een hart onder de riem te steken: 'Librarians have so much to offer and are being unutilized'. Kijk, nu hoor je het ook eens van een ander!

Enfin, haar laatste dia was wat mij betreft de klapper van de dag (let op de rode letters aan het begin van de opsomming telkens na de cijfers):

hier uitgebreider verslag van haar lezing

De leukste lezing op de LILAC

De leukste lezing op de LILAC vond ik die van Jane Secker over Open Access en Informatievaardigheden: Information Literacy and Open Access: two movements - one aim?

De zaal zat dan ook, tegen haar eigen verwachting in, bomvol. Open Access (ze spreekt zelf liever eigenlijk van Open Science) is natuurlijk ook een hot topic in de bibliotheekwereld. En Jane had ook een behoorlijk sterk panel bij elkaar gezocht: Chris Morrison (copyright specialist), Claire Sewall (research support skills coordinator in Cambridge)  Stephen Wyber (beleidsmedewerker bij IFLA), Stuart Taylor (publishing director bij de Royal Society) en Elizabeth Gadd (research policy manager).

De aankondiging luidde als volgt:

This symposium explores the relationship between information literacy and scholarly
communication and how they both relate to the concept of openness. One important
aspect of that relationship is how to square open access with developing the literacies that both researchers and citizens need. It considers whether the open access movement has been more successful in highlighting its cause than those who champion for IL and the reasons for any differences. The panel will discuss whether open access without information literacy is helpful, or if information literacy without full access to publicly funded research is realistic. It will also consider the role that copyright education plays in both movements in light of the recent Statement on Copyright Literacy from IFLA.

Het was mooi dat het onderwerp van zo veel kanten belicht werd, en zeker ook van de kant van de uitgevers, in de persoon van Stuart Taylor. Hij benadrukte dat hij ook groot voorstander was van Open Access, en dat de uitgevers zeker niet als vijanden gezien moeten worden.

Evenwel verstrakte zijn gezicht behoorlijk toen Jane bij wijze van afsluiting van de discussie het laatste stukje uit P@ywall, the movie liet zien, waarin behoorlijk de vloer wordt aangeveegd met Elsevier (voor de vertoning hiervan zei ze trouwens nog netjes tegen Taylor dat hij dit waarschijnlijk niet zo'n fijn fragment zou vinden - dat was dus te zien, alleen voor dat gezicht was het al de moeite waard om aanwezig geweest te zijn!). Beetje een Robin Hoodstreek dus van haar, en dus zeer op z'n plek in Nottingham.

Verder waren er sterke dia's: wat vind je bijvoorbeeld van deze?

En een leuke werkvorm: discussie door middel van een world café. Daarbij had ik trouwens nog een moment of fame, toen Jane mijn opmerking als beste van de dag aanprees, namelijk dat als alle informatie Open Access beschikbaar zou zijn, maar de wereld niet informatievaardig, dat het dan net zou zijn alsof er een product geleverd zou zijn zonder handleiding.

Natuurlijk heb ik er meteen patent op aangevraagd :-)

Hier de hele presentatie (alle afbeeldingen zijn daar ook uit afkomstig)

Maar er waren zeker nog andere lezingen die de moeite waard waren. Zie daarvoor de volgende blogpost(s).

Janes eigen blogpost over deze workshop

De LILAC-conferentie

Eindelijk heb ik de LILAC-conferentie dus een keer bezocht. Dit is een jaarlijkse conferentie met betrekking tot informatievaardigheden in Engeland. Het lijkt een beetje op de ECIL-conferentie die ik normaliter bezoek, maar is iets minder internationaal. Wel heel blank. Dat laatste viel vooral op  toen we het congresdiner hadden en wij blanken bediend werden door toevallig uitsluitend Indiërs. Ik vond dat zelf een beetje ongemakkelijk, maar de rest van de goegemeente leek er niet zo veel last van te hebben. 'Zij verzorgen gewoon de catering.'

De kwaliteit van de lezingen is over het algemeen wel beter dan bij de ECIL, maar dat komt voornamelijk omdat iedereen het Engels hier goed beheerst. Een voordeeltje van een Engels congres. Naast de Britten waren er voornamelijk Amerikanen, Scandinaviërs en .... Nederlanders.En die spreken allemaal (misschien op mij na) behoorlijk goed Engels. Tevens is de selectie van de papers behoorlijk veel strenger en duurt het congres korter (drie in plaats van vier dagen).

Verder hebben de LILAC-ers een leuke traditie die de ECIL-ers niet hebben: op het congresdiner worden boeken verloot en wel op de volgende wijze: onder sommige borden is een lotnummer geplakt. Degene die een nummertje heeft 'getrokken', mag naar voren komen en een boek ophalen. Dat maakt het nét nog iets meer een bibliotheekcongres.

Jammer is wel dat ze geen georganiseerde gezamenlijke excursiedag ná het congres hebben zoals bij de ECIL, zodat je in het gezelschap van je internationale collega's iets van de omgeving kunt zien. Want eigenlijk zijn dat - zo is mij opgevallen - bij uitstek de dagen waarop je lekker informeel kunt netwerken en de inhoud van het congres nog eens kunt doorspreken.

Maar natuurlijk hebben we er zelf met een paar man een dagje aan vastgeplakt. Want het is zonde om in Nottingham een congres te hebben en niets van de stad te zien behalve de overigens prachtige campus. Nee, we hebben ondanks het wat gure weer mooi een dagje sightseeing kunnen doen. Pitcher & Piano (een kerk omgebouwd tot kroeg, zo krijg je de mensen wel weer de kerk in!), de Robin Hood tour door outlaw Ezekial Bone die je absoluut moet doen mocht je toevallig in Nottingham verzeild raken, de absolutely scary Ghost Walk, beginnend bij een van de leukste en oudste herbergen van Engeland en de dag erna een rondleiding in de city of caves.

En dat kasteel dan, zeg maar de grootste attractie? Ach, dat werd verbouwd en dat hebben we niet eens gemerkt. We hadden het sowieso al kei-leuk.

Ja, hierna komt eindelijk het inhoudelijk verslag, en het verhaal van de terugreis. En nee, dat was geen ghost tour, noch heb ik me als een Robin Hood gedragen. Nou ja, een beetje dan...

Lila

De afgelopen week was er een van vijftig kleuren lila voor mij. Ten eerste omdat ik voor het eerst in m'n leven de LILAC-conferentie bezocht heb. Ten tweede omdat ik daar met een paarsgekleurd vliegtuig heen gevlogen ben en ten derde omdat de seringen op de campus van de universiteit van Nottingham prachtig in bloei stonden. En zo zou ik nog wel even door kunnen gaan.

Het belangrijkste is echter dat de conferentie geslaagd was en de twee presentaties die ik gegeven heb ook. Verder heb ik Robin Hood ontmoet. Of die echt bestaat? Ja, in Nottingham wel en hij leidt je rond in de stad die ooit de trotse bezitter van de naam Snottingham was. Poor them.

Een volgende keer zal ik je er meer over vertellen, maar eerst even bijkomen van de reis die een onvermoed lange terugreis kende.

Stay tuned!

Escaperoom

We hadden al een tijdje plannen om voor onze instructies informatievaardigheden wellicht een escaperoom op te gaan zetten; net even iets cooler dan een normale instructie.

Nu worden die plannen langzaam iets serieuzer; afgelopen maandag zijn we er zelfs een gaan bezoeken in Amsterdam, bij hogeschool InHolland. Niet van een bibliotheek, maar bij de opleiding Life Sciences.

Heel vet, en waarschijnlijk zo cool dat het een brug te ver is voor ons. Ik bedoel, wie kan er nou tegen de ontmanteling van een drugslab op?

Aan de andere kant, wij hebben boeken! En de Naam van de roos en Dan Brown en  als inspiratiebron....

Stay tuned!

Leerlijnen bij LOOWI

Leerlijnen. Toen ik die term voor het eerst hoorde, moest ik meteen aan een camping denken. Maar leerlijnen hebben natuurlijk niets te maken met scheerlijnen, ondanks dat ze de informatievaardighedententen verstevigen.

Ze zorgen voor structuur en voorkomen dat de instructies informatievaardigheden los zand zijn: je werkt namelijk ergens naar toe en je bent je er bewust van waar je mee bezig bent, hoe ver je in het proces zit.

Een aantal collega's vertelde bij de LOOWI-bijeenkomst hoe ze een leerlijnenstructuur hebben opgezet bij hun instelling en hoe veel voeten dat in de aarde had. Je moet namelijk alle eindtermen, stappen daarnaartoe en beoordelingen daarvan in een matrix weten te vangen. En dat in alle opleidingen weten te implementeren. Zie daar de handen maar eens voor op elkaar te krijgen. En vast te houden, want soms zakt de hele tent weer in elkaar als de opleiding of het opleidingsbestuur verandert. Sta je daar met je scheerlijnen leerlijnen.

Geen reden om het niet te proberen natuurlijk.

Met name bij de bachelor Voeding en Gezondheid in Wageningen is men hier voortvarend mee aan de slag gegaan. Niet alleen de bibliotheek, maar alle docenten in de bachelor hebben hier aan meegewerkt. Dat laatste is voornamelijk de verdienste één alerte docent/ bachelorcoördinator. Zij heeft namelijk alle bachelorvakken eens onder de loep genomen en zag dat er her en der veel overlap en los zand bij zat. 'Dat moet anders en beter', dacht ze en ze stelde een groep van vak- en vaardigheidsdocenten samen om tijdens de bacheloropleiding 4 basisvaardigheden vast te stellen en die gedurende de gehele opleiding systematisch aan te bieden en te toetsen.

Vaardigheden waar je naast je vakkennis veel aan hebt tijdens je werkzame (en waarschijnlijk ook privé-) leven.

Welke dat dan zijn? Houd je vast, hier komen ze: presenteren, schrijven, informatie verzamelen en beoordelen (informatievaardigheden dus!) en samenwerking. De studenten maken hier gedurende hun bacheloropleiding een aantal gerichte opdrachten over en houden middels een portfoliosysteem hun vorderingen op dit gebied bij. Ze geven elkaar ook feedback. 'Je non-verbale communicatie tijdens je presentatie ging deze keer wél heel goed'.

Mooi om het raamwerk te zien (die van de bibliotheek vind je hier) en nu maar hopen dat het aanslaat!

Overigens werkt men in Groningen nu met een 'leerlijncompressor' door van de (dure) werkcolleges bij psychologie af te stappen en (weer?) over te gaan op uitstekend voorbereide hoorcolleges voor 300 man tegelijk. Uit de toetsen blijkt dat het kwaliteitsverlies ten opzichte van het werkcollegemodel nihil is en de besparing in personeel significant. Men wil dit nieuwe model hoorcollege verder uitbreiden naar de andere vakgebieden.

Ook iets om over na te denken!

Papieren tijger: onze heterdaadsessie

Afgelopen dinsdag hadden we bij onze UB bezoek van de zogenaamde papieren tijgers: de netwerkorganisatie van de digitale spinnen in het web van Nederland, met als oppertijger Simon Been, die ons (of eigenlijk onze directeur Natalia Grygierczyk) gestrikt had iets over onze organisatie te vertellen.Want er gebeuren blijkbaar best veel mooie dingen binnen onze universiteitsbibliotheek waar andere organisaties iets van kunnen leren.

Simon leidde de lezingenmiddag, heterdaadsessie in de terminologie van de papieren tijgers, in door de UB te kenmerken als het hart van de campus, iets wat wij natuurlijk graag horen, en sterker nog: als de pomp van kennis. Want kennis heeft de neiging om, net als kikkers, ongrijpbaar te zijn en wij proberen die als bibliotheek tenminste enigszins te kanaliseren.

Wat wij dan zoal doen? We zijn in ieder geval niet alleen een gebouw met boeken die we inkopen en uitlenen, benadrukte Natalia, maar we doen veel en veel meer. Als voorbeeld noemde ze hulp bij en stimuleren van research data management, open access en text and data mining. Van dat laatste wist ik overigens niet eens dat we er iets mee deden of van plan waren te doen: zo steek je nog eens iets op!

De volgende spreekster, Mijke Jetten, vertelde ons alles over research data management; daarna was er thee en koffie plus een rondleiding door het gebouw en na de pauze was het mijn beurt om iets te vertellen over ons e-learningprogramma. Aansluitend konden de bezoekers kiezen uit verschillende parallelsessies over het KDC en de zorg voor de katholieke archieven, het LCC-project, de wereld van licenties van elektronische bronnen, ons kostbare oude drukkenbezit, en natuurlijk onze Open Accessactiviteiten.

Een interessante middag waar ik verder niet eens een verslag over hoef te schrijven, want dat hebben de organisatoren van de heterdaadsessie in Nijmegen al voortreffelijk gedaan.

Lees vooral hun verslag en bekijk de foto's van de middag, en je hebt een beetje een beeld van wat wij zoal doen en in huis hebben. Dat bespaart je het lezen van ons jaarverslag ;)

Amsterdam - Tromsø

Het leuke van uitwisseling is dat je niet alleen naar de uitwisselpartner(s) gaat, maar dat je ze ook ontvangt. Afgelopen week was het dan eindelijk zo ver met onze Noorse collega's.

Plaats van samenkomst was niet Nijmegen, maar Amsterdam: de UvA/ HvA is namelijk ook uitwisselingspartner en we dachten dat de hoofdstad interessanter voor ze was om te bezoeken, hoewel we er ook een dagje Nijmegen tussen geplakt hebben.


Aangezien ik geen zin had om de hele tijd tussen Nijmegen en Amsterdam heen en weer te reizen, heb ik daar ook overnacht; voor het eerst van mijn leven in een boot/ botel.

Voor de Noren was het hoogtepunt een bezoek aan het Concertgebouw; voor hen net zoiets als voor ons het noorderlicht. Heel speciaal omdat je het zelf niet hebt. Maar natuurlijk hebben we ze in het weekend ook een dagje op sleeptouw genomen naar Marken, Volendam, Zaanse Schans en het strand. Ze vonden het allemaal geweldig (en dat is ze geraden ook....). Qua lunch hebben we ze verslaafd gemaakt aan broodjes kroket en poffertjes. In Nijmegen was de educatieve escaperoom het hoogtepunt.

Of we ook gewerkt hebben? Nou en of! We hebben verder aan ons UDIT (Use (open research) Data in Teaching)materiaal gewerkt en ons contact met FOSTER verzilverd door de toezegging te hebben gekregen een extra module toe te voegen aan de door hen geplande modules over open science. En omdat zij werken met de open source e-learning software Adapt, hebben we die ook verkend; leuke, vrolijke, makkelijk te gebruiken tool (maar wat beperkter in gebruik dan onze eigen Xerte). Win, win, win.

Verder hebben we een aantal voorbeelden voor het nadrukkelijk gebruik van open data sets (en waarom en hoe dan het best?) in het hoger onderwijs uitgewerkt. Als je wilt zien hoe ver we al gevorderd zijn, kun je het best onze website bezoeken, hoewel die nog lang niet af is en ook de uitgewerkte voorbeelden nog niet bevat.

Wordt vervolgd.

Crash course mediawijsheid

Als je veel van de (sociale) media gebruik maakt, is het goed om er ook wat van te weten, nietwaar?

Gelukkig is er  nu een crash course, zodat je in een mum van tijd op de hoogte bent van de wie, wat, waar en hoes.

Het begint met een confronterende vraag...

Voor wie het leuk vond; uit dezelfde serie ook de geschiedenis van de media in twee delen, beginnend bij het begin: het antieke Griekenland en dan door naar Gutenberg:



En verder:


  via

Open data in teaching, kunnen wij het maken?

vliegveld Tromsø

Mensen die met mij bevriend zijn op Facebook, zullen gedacht hebben dat mijn reis naar Noorwegen een soort snoepreis was met alleen maar geweldige tripjes met sprookjesachtige hondensleeën en noorderlichtervaringen, maar niets is minder waar.

Skypemeeting met wetenschapper in Princeton

We hebben namelijk (ook) keihard gewerkt aan ons project Open Data in Teaching. Niet dat het al iets concreets heeft opgeleverd, behalve de fundamenten om verder op te bouwen, maar de consensus over wat we precies gaan doen en waarom is bereikt, de literatuur is verzameld, de doelen zijn aangescherpt, de platforms zijn uitgekozen, het advies bij verschillende partijen is ingewonnen, de taken zijn verdeeld, de voorlopige naam is gekozen, de wetenschappers en onderwijs- en datawerkgroepen zijn gepeild, kortom, het project kan straks écht goed voorbereid van start gaan.


In april, als de Noorse collega's bij ons op bezoek komen, kunnen we ons 'huisje' (module) met behulp van de aangescherpte tekeningen, platforms en verzamelde legosteentjes eindelijk ook gaan bouwen. Dat is natuurlijk het leukste gedeelte, maar het moet wel tegen een stootje kunnen; de ambities liggen hoog. We willen namelijk gaan bereiken dat ons huisje overal ter wereld gebruikt gaat worden en ondersteund en gepromoot gaat worden door grote Europese en wereldwijd opererende organisaties als FOSTER, JISC, RDA en DCC.

Dus onderwijl zullen we niet stilzitten en ons verder in gaan lezen in de research data, open science movement, information- en data literacy en leertheorieën. En ons in de software (WordPress en KnightLab) bekwamen natuurlijk. In plaats van in OpenEdX, wat ons oorspronkelijke idee voor het te gebruiken platform was; gaandeweg zijn we namelijk gaan inzien dat we beter een inspirerend lessenplanpakket dan een cursus voor de docenten die serieus iets met het gebruik van open data in hun colleges willen gaan doen, kunnen gaan ontwerpen. Eén van de resultaten van deze week.

Naast het project zelf hebben we ook nog andere dingen ervaren en geleerd, zoals:
- het gemak van werken met Google Drive en Padlet voor de brainstormsessies,
- het feit dat je op een universiteit alle telefoons kunt innemen en de medewerkers kunt verplichten alleen nog maar te skypen (echt waar, dat is de switch die een jaar geleden op de hele campus van de universiteit van Tromso ingevoerd is)
- de werving van PhD's voor de bibliotheek om onderzoek te doen (bijvoorbeeld onderzoek naar informatievaardigheid en bibliometrics) in samenwerking met de faculteit
- waar samenwerking tussen de data- en onderwijsmensen toe kan leiden

Ik gun alle medewerkers van de bibliotheek zo'n inspirerende Erarmus-uitwisselingsweek, dus pákken die kans als je kunt!

Voor een voorbeeld van het sociale gedeelte, zie hier.

Inmiddels hebben we ook een projectwebsite op basis van deze week: Udit (Use Data In Teaching)

Best practices van andere universiteitsbibliotheken op de ECIL

Keynotes op congressen zijn vaak leuk en inspirerend, maar het zijn toch echt de best-practice-sessies waar ik voor kom en waar ik het meeste van leer.
Helaas waren er daar dit jaar minder van dan andere jaren, er waren meer papersessies (en die zijn vaak toch wat theoretischer). Desalniettemin zaten er wat juweeltjes tussen. Neem bijvoorbeeld (in willekeurige volgorde en verre van een compleet overzicht):

De informatievaardigheden-MOOC die men in Brussel heeft ontworpen; de bibliotheek van de Technische Universiteit van Denemarken bleek er trouwens ook al een te hebben, zelfs met betalende bezoekers - tot hun eigen grote verbazing. Co-creatie, ook met studenten, bleek hier een grote succesfactor. Het materiaal (veel video's) wordt - heel slim - ook gebruikt voor de blended face to face intstructies. Het filmpje over hoe je een account aanmaakt in Mendeley bijvoorbeeld moet bekeken zijn (en het account ook aangemaakt!) voordat men de instructie bezoekt; dat bespaart tijd tijdens de instructie.

De sessie over het peerpoint steunpunt in Maastricht door Vincent Jansen; opvallend dat er steeds meer met studenten wordt samengewerkt; dit kwam bij meerdere sessies aan de orde. Overigens ook met middelbare scholieren, maar dat is meer vóór dan met hen.

Natuurlijk was er ook veel aandacht voor het ACRL-framework en welke successen daarmee behaald zijn in gesprekken met faculteiten; je kunt hiermee makkelijk laten zien dat de aandacht (ook van bibliotheken) verschuift van 'taugtht to the test naar teach to discover'. Een leuke opdracht die in dit verband voor de studenten verzonnen is: maak een infographic waaruit duidelijk blijkt wie wie geciteerd heeft (zo wordt het concept 'scholarship as conversation' mooi gecoverd).

Bruikbaar in dit opzicht zijn de zogenaamde scoring rubrics, die nu (in de Nederlandse versie van Jos van Helvoort) ook in digitale vorm beschikbaar zijn.

Verder was er aandacht voor gaming: een UB uit Parijs die geëxperimenteerd had met een escaperoom, en het inzetten van bingo (!) (door Hana Jeneckova uit Tsjechië) in de instructies informatievaardigheden (open science, datamanagement en publiceren) voor de PhD's.

En bij een paar sessies ging men in op the slow movement: aandacht voor mindful en deep learning in plaats van snel scannend leren; hier zou de bibliotheek een rol in kunnen spelen, evenals in meditatielessen volgens sommigen. Nou ja, zorg voor stilte, daar zijn we in elk geval expert in!