Sssst

Stiltecoupés zijn heerlijk om in te vertoeven. Als het er echt stil is, om lekker rustig te kunnen lezen of werken (dat heeft mijn voorkeur) en als het er niet stil is, om te observeren hoe mensen op die niet-stilte reageren.

Soms verdenk ik de NS ervan dat ze samen met wetenschappers een sociaal experiment aan het uitvoeren zijn, dat er camera's hangen en dat ze het gedrag van mensen in een situatie waarbij de regels in overleg moeten worden nageleefd bestuderen. Niet iedereen snapt het concept immers, en héél duidelijk staat het (expres?) ook allemaal niet aangegeven.
Hoe hard vecht de mens voor zijn behoefte aan stilte en hoe hardnekkig zijn de stilteverstoorders precies?

Afgelopen week week zat ik met een vriendin - zij is ook stiltecoupéfan - in een niet-stiltecoupé. De bovenste helft van de coupé was stilte, dat hadden we al geconstateerd, vandaar dat we beneden waren gaan zitten, want we wilden gezellig bijpraten.

Alleen was er een jonge, Elsevierlezende vrouw, die daar anders over dacht. 'Ssssst, het is hier een stiltecoupé!', beet ze ons toe.
'Sorry mevrouw, maar het is hier geen stiltecoupé, die is boven. Misschien dat u daar kunt gaan zitten.'
'Het is hier wel een stiltecoupé'.
'Nee hoor, er staat geen silence op de ramen, kijk maar.'

Wij als stiltecoupé-experts wisten dat we gelijk hadden, dus we negeerden de jonge Elseviermevrouw verder.

'Ik vraag het niet nog een keer! Jullie kletsen gewoon door. Wat een onbeleefdheid!'
'Mevrouw, nogmaals, het ís hier geen stiltecoupé.'
'Dan vragen we het aan de conducteur.'
'Prima, als die langskomt.'
Die kwam natuurlijk niet langs.

'En nú ben ik het zat!', zei de vrouw.
'Wij ook', zeiden wij. 'Fijne dag nog verder, wij gaan ergens anders zitten; we hopen dat u van uw tijdschrift geniet.'

Soms is het beter om je op te offeren als je je dag niet wilt laten verpesten door een per se-gelijk-willende-hebben-onsympathieke-rotmevrouw. Zeker als je in een leuk gesprek zit.

We vroegen ons nog wel af of de mevrouw niet een door de NS of wetenschappers ingehuurde actrice was en ze haar rol extra zuur had ingezet.

Wie weet.

We zagen haar later in de stationshal nog in de rij voor de geldautomaat staan. Ze zag er niet gelukkig uit. We hadden geen medelijden.

De afsluitzak

Da's nog eens een mooie vinding: een tent over je hoofd waar je je mee af kunt sluiten van de wereld om je heen: in het park, op kantoor, thuis, in de trein....

Weet je wat ik nog mooier zou vinden?

Een tent die ook nog eens geluidsdicht is. Geen problemen meer in de stiltecoupé met mensen die het concept niet snappen.

Maar of er dan nog mensen naast je willen zitten?

Stiltecoupé

Van de week reisde ik met de trein. In de stiltecoupé. Tot Utrecht was dat heerlijk rustig; bijna Erik of het klein instectenboek uitgelezen. Ik vlijde me heerlijk in de Wollewei.

Maar toen.

Toen kwamen er een paar jongens de coupé binnen die niet gesteld waren op stilte. 'Kijk, ik heb ff wat plaatsen gefikst'. 'Hé, wat is het hier stil; is het hier eerste klas of zo?' 'Nee, man, dit is een stiltecoupé.' 'Een wat?' 'Dat je je bek moeten houden, joh.'

'Ik ben een Noordafrikaan. Ik kan me bek niet houden. Wacht, ik zet ff muziek op'. Gelukkig met oordoppen op, maar niet gelukkig ook meezingend.

Een vrouw uit de coupé werd het te veel. 'Jongens, weten jullie dat het hier een stiltecoupé is?' 'Ja, dat je je bek moet houden dus jij ook'. Gelach uit acht jongenskelen. Vrouw beledigd exit.

Dat het het komende halfuur niet meer stil zou worden, voelden mijn medereizigers en ik op hun klompen aan. Maar we waagden het niet er iets van te zeggen.

We keken wel uit. We weten wanneer we onze bek moeten houden.

Changing appartments

badkamer in het oude appartement

Als ik op vakantie ben, geniet ik graag van de stilte; er is immers al genoeg herrie op de wereld. Voor krekels en zeegeruis maak ik echter graag een uitzondering; die hoor ik graag, die horen als het ware bij de stilte. Ook een muziekje op de achtergrond vind ik geen probleem.

MAAR ALS ER OP HET VAKANTIEPARK ELKE NACHT TOT 4 UUR IN DE NACHT KEIHARD SLECHTE DISCO GEDRAAID WORDT, dan moet ik toch echt ingrijpen, want dat trek ik niet (dat wil zeggen: ik trek het wel, want ik doe gewoon het raam dicht, maar dan zeggen mijn huisgenoten weer dat ze meer last hebben van het ovengevoel dan van de muziek en bij mij is dat precies andersom). Dus heb ik zachtjes aan de bel getrokken bij de receptie; de baliemeneer zei dat het de volgende dag waarschijnlijk niet meer zo'n vaart zou lopen omdat het dan zondag was. En dat er verder geen klachten over waren; dat laatste kon ik me nauwelijks voorstellen omdat er toch heel wat families met kinderen op het park waren.

En natuurlijk was het zondagnacht niet minder erg. Dus ik weer naar de receptie, al iets minder vriendelijk. Er zat nu een andere meneer en die zei dat er meer klachten over waren geweest (zie je wel?) en schreef mijn klachten op, zodat hij ze aan de manager kon doorgeven.  'Dat is goed', zei ik, 'anders zal ik morgen de matrassen naar de receptie moeten slepen, want hier is het koel en hoor ik geen muziek.' De volgende dag om 10 uur mocht ik van de hiervan geschrokken baliemeneer terugkomen; dan zou ik met de manager kunnen spreken.

Helaas geen manager de volgende ochtend; wel mijn favoriete (want zeer sympathieke en ook nog eens Nederlands sprekende) baliemedewerkster. Nee, ze had de klachten gehoord; er waren zelfs al heel veel klachten geweest; het geluid kwam echter niet van het park, maar van de dit jaar gestarte nabij gelegen Beach Club.Ze had het volgende voorstel voor mij: wij mochten (als enigen) kosteloos verhuizen naar een groter gerenoveerd appartement met airco. Of ik daar oren naar had. Nou, wat dacht je?

En blij dat de kinderen waren! 'Kunnen we eindelijk weg uit die skeere hut'. Dat laatste viel overigens best mee, maar als je de foto's van de badkamers ziet, is er wel een klein verschil ja. Niets gewend, die kinderen.

badkamer in het nieuwe appartement

Moeten bibliotheken stilteparadijzen zijn?

Zelf ben ik een groot voorstander van stilte; er is immers al herrie genoeg op de wereld. In stilte kun je je ook beter concentreren. En toch staat de stilte onder druk, ook bij bibliotheken. In de bibliotheek waar ik zelf werk, zijn er gelukkig stilteplekken genoeg. Logisch, want voor een universitaire studie moet je je wel eens concentreren. Er zijn zelfs mensen die hier gestudeerd hebben en puur voor de stilte naar onze bibliotheek zijn teruggekomen om er in de heerlijke stilte van de leeszaaal een boek te schrijven.

Die stilte moet je de mensen gunnen; de Belgische schrijfster Ann de Craemer schreef bijvoorbeeld pas in De Morgen over haar bibliotheekervaringen:

In God de Vader geloof ik allang niet meer, maar in bibliotheken kan ik vandaag nog de heilige sfeer proeven die ik als kind in kerken heb ervaren. De stilte. Het gevoel met z’n allen met iets bezig te zijn dat hoger en groter is dan jezelf. Een geur die je alleen op die plek kan vinden. Digitalisering is fantastisch; vooruit met die geit, maar bibliotheken als fysieke plekken waar ons collectief geheugen is opgeslagen moeten we zo lang mogelijk in ere blijven bewaren. Ik herhaal de woorden van een protesterende man aan de voordeur van Kensal Rise Library: “We verdedigen de bibliotheek en we gaan niet moreel inferieur zijn aan de Victorianen die ze 111 jaar geleden gebouwd hebben.” Leve de e-reader, maar vooral leve het papieren boek, en leve de plekken waar mensen kosteloos kunnen genieten van het mooiste en meest nuttige tijdverdrijf dat er is: lezen.

Toen wij onze hippe en catchy Learning Zone planden, was het niet de bedoeling dat het een stilteplek zou worden, maar de studenten hebben dat zelf afgedwongen. En ze ergeren zich dan ook dood aan de middelbare scholieren die hier komen studeren in de examentijd. En ondertussen staan de digiboards en touchtable in deze ruimte er behoorlijk ongebruikt bij...

Toch wil de bibliotheek ook een ontmoetingsplek zijn en en blijven en moet het er een beetje bruisen (natuurlijk liefst van kennisdeling), want anders krijg je absoluut een te stoffig imago en gebeurt er straks hetzelfde als met kerken: dan komt er niemand meer en staat onze collectie een beetje te verstoffen op een plek die het hart van de campus zou moeten zijn.

'Te verstoffen? Maar alles is toch digitaal tegenwoordig?'

O ja? Wat het maar zo! Slechts 35% van het huidige actuele boekaanbod is digitaal aanwezig, om maar eens wat te noemen. Daar heerst in ieder geval stilte.

Maar dát is nou net de stilte die we niet willen!

Zie ook: de bib uitdagend rustpunt aan zee

Stil in mij

Je hebt absolute stilte, relatieve stilte, gewenstse stilte, ongewenste stilte, heerlijke stilte, oorverdovende stilte, zittende stilte, staande stilte, warme stilte, koude stilte, geconcentreerde stilte, gedeelde stilte.
Ik heb ze gisteren allemaal meegemaakt op de stiltedag.

En toen werd het echt stil, langdurig stil, vredig stil. En da's ook wel eens fijn. Want waar vind je dat nog tegenwoordig: stilte.

Uren stilte maken

Gisteravond hadden we weer mindfulness. En de leraar plaagde ons met een meditatie van drie kwartier.

Na een kwartier merkte je de onrust bij ons deelnemers al, want we hadden steeds geoefend met een meditatie van een kwartier. Maar - zo blijkt nu - een kwartier is maar voor watjes. Een uur mediteren, dat begint tenminste ergens op te lijken. Maar onze lichamen zijn daar helemaal niet op gebouwd, onze benen begonnen te slapen, we kregen spierpijn in onze heupen, rug en nek.
'Dat is juist goed oefenmateriaal', zo hield de leraar ons voor, 'want dan moet je ongemak, pijn en weerstand overwinnen en gewoon met deze zaken zijn, ze toelaten, ermee zitten (letterlijk, niet figuurlijk), zogezegd'. En als klap op de vuurpijl werd er in de zaal naast ons gesprongen en tegen de muur gebeukt. Ook dat was prachtig oefenmateriaal volgens onze leraar. Irritatie overwinnen. Alsof hij de mensen had ingehuurd voor dit doel. Gelukkig voor ons duurde deze irritatiebeproeving maar vijf minuten. Daarna zaten we weer heerlijk - nou ja heerlijk - in de stilte.

Een kleine opmaat voor onze beproeving voor aanstaande zaterdag: de stiltedag. Maar liefst 7 uur in stilte doorbrengen, zonder iets te zeggen, ook niet tijdens de thee, ook niet tijdens de lunch. Nee gewoon er zijn, naar binnen keren, je diepere lagen ontdekken, zien wat er bovenkomt. 'Maar er zal vermaak genoeg zijn', zo stelde de leraar ons gerust, 'we doen een zitmeditatie van een half uur, een bodyscan, een loopmeditatie, staande yogaoefeningen, zittende yogaoefeningen, een stiltewandeling. O ja, en aan het eind van de dag evalueren we kort, een half uurtje.'

Gelukkig maar. Er kwam weer wat kleur op de wangen van ons deelnemers.

Stilte

Stilte is iets wat perfect in de winter- en kersttijd hoort. Want in stilte en verstilling komt bezinning en bezieling tot leven. De afgelopen weken heb ik een paar mooie stiltes mogen ervaren.
Voor het eerst was het een keer stil in DWDD, heel stilletjes heb ik windstilte van de ziel van Joke J. Hermsen gelezen, stil was het op de tennisbaan, buiten was verstilde witte sneeuw, Nederland stond stil, het werk staat bijna stil, het bericht kwam dat onze directeur volgend jaar met stil pensioen wil, een kamer in het verleden is afgerond, de avond van Yalda is geweest....

Stilte, je lijkt niets, maar je bent alles!