maandag 27 juli 2009

E-books: toekomst of hype?

E-books zijn in opmars. Ook bij ons in de bibliotheek hebben we er inmiddels al behoorlijk wat aangeschaft. Zelf heb ik er nog geen behoefte aan, maar ik had ook nooit behoefte aan een digitale krant en iedereen weet hoe dat afgelopen is. Ik weet gewoon dat ik ook ooit overstag zal gaan, mits er aan een paar voorwaarden wordt voldaan: een handzame, mooie e-bookreader (boeken verdienen nou eenmaal de mooiste omgeving), en graag ook nog eens betaalbaar.

Bij Vrij Nederland was het ook niet onopgemerkt gebleven dat de e-books terrein winnen. Zij hebben een aantal literatuurdeskundigen een reader opgestuurd en hun gevraagd er eens een maandje wat mee te spelen en dan hun bevindingen op te schrijven.

Deelnemers aan het experiment waren Yra van Dijk, Piet Gerbrandy, Carel Peeters en Lisa Kuitert.

Yra van Dijks stukje begint mooi: als ik de e-reader uit de doos haal, droom ik spontaan over ontrouw aan mijn oude papieren vrienden in de boekenkast. Het eindigt ermee dat de papieren vrienden niets te duchten zullen hebben van 'dat ding': het scherm is gewoonweg te klein om er prettig op te kunnen lezen.

Piet Gerbrandy ziet het ruim: zelfs de schriftcultuur (het gebruik van letters in het algemeen dus!) ziet hij binnen de geschiedenis van de mensheid voorlopig als een interessant incident en het e-book kan daarin een heel klein stapje zijn. In het schriftcultuurincident zijn twee revoluties heel belangrijk geweest, namelijk (1) de uitvinding van de boekdrukkunst en (2) de digitalisering, die zich nu nog aan het voltrekken is.

De digitale revolutie is naar zijn smaak nog lang niet af, want soms zijn perkamenten codexen uit de tiende eeuw stabieler (omdat die nu nog wèl leesbaar zijn in tegenstelling tot teksten die een paar jaar geleden gedigitaliseerd zijn) en de hobbel met betrekking tot het auteursrecht moet nog genomen worden.

Over het e-book is hij heel positief. De naam (Iliad)* vindt hij natuurlijk o.k., en de hoeveelheid down te loaden tekst vindt hij een feest. Alleen lukt het hem niet Griekse teksten te downloaden. En het terugbladeren bij een e-book is volgens hem net zo onhandig als bij een boekrol.

Zijn conclusie: de e-reader zal het papieren, houten, perkamenten, bronzen of stenen boek niet overbodig maken. Maar zeker voor een professioneel lezer is hij een hoogst welkome bijdrage aan de hedendaagse schrijftcultuur.

Carel Peeters vindt het e-book uitermate praktisch, maar vindt dat tegelijkertijd geen criterium voor een boek; de kracht van gedrukte boeken is dat ze als object hun eigen charme hebben, net zoals auto's, fietsen, boten of huizen.

Zijn conclusie: het e-book is voorlopig vooral een gadget, een boek is een individu, net als de lezer.

Lisa Kuitert roemt ook het praktische van het e-book, met name de doorzoekbaarheid. De uitgevers zien er volgens haar wel been in om de lezende mens te bedienen met een nieuw apparaat. Zij vraagt zich echter wel af wat de gevolgen zullen zijn voor de literatuur en hoe het is om een e-book te schrijven: zouden daar andere normen voor gelden? Ze verwacht dat het aantal amateurschrijvers fors zal toenemen en het lastig zal zijn voor de schrijvers om nog geld te verdienen met hun boeken vanwege de downloadsites en voor lezers om de krenten uit de pap te halen.
Wat haar betreft is het nog lang geen lente.

Iets wat bijna alle deelnemers melden, is dat ze behoorlijk moeten stoeien om het ding aan de praat te krijgen (tja, alfa's hè, hadden ze daar geen rekening mee kunnen houden?). Ik kan me voorstellen dat Reinout Oerlemans er meteen een show om heen zou willen bouwen: stuur deze mensen voor een maand naar een onbewoond eiland met alleen een e-bookreader (liefst zonder handleiding) en kijk wat er gebeurt. Maar ja, Vrij Nederland is geen SBS 6, hè. Geen televisie, maar keiharde tekst.

Wie desalniettemin denkt: hé dat is leuk, dat wil ik ook wel uitproberen, kan via Vrij Nederland na betaling van 299 euro een e-bookreader bestellen (Bebook, geen Iliad dus).
De aanprijzing van de Bebook is als volgt:

Alle boeken (minstens 1000) en documenten die u wilt lezen digitaal bij de hand
BeBook is zo klein en licht als een pocket
mogelijkheid om mp3-bestanden en audioboeken af te spelen
lettergrootte en type zijn te veranderen
rustiger voor de ogen dan een laptop
lezen in de zon is geen probleem

Bovendien krijg je dan 3 extra e-books kado (Contrapunt, godenslaap en de oudheid is nog niet voorbij) plus een jaar lang Vrij Nederland. Daarna ben je (let goed op!) dus wel lid van Vrij Nederland. Maar je kunt het één ook los kopen van het ander.

Voor mij voorlopig dus nog even niet, want ik vind de apparaten nog te lelijk en te duur. Maar een abonnement op Vrij Nederland, dat valt te overwegen. Via RSS wel te verstaan.

* Naast de Iliad heb je ook nog de Kindle van Amazon (die nog niet in Europa verkrijgbaar is) en de Sony Reader, waarbij met Google samengewerkt wordt. En het Bebook dus.
De papieren man citeert een artikel uit Computerwereld waarin gesteld wordt dat het e-books als een van de 21 grootste technologische mislukkingen van de recente geschiedenis mag worden beschouwd. Zelf is hij positiever. Hij citeert ook een artikel van Giles Slade, die meent dat het vanzelf wel goed komt met het e-book als het een attractievere naam krijgt. Persoonlijk lijkt me dat sterk, hoewel alle kleine beetjes helpen natuurlijk.

4 opmerkingen:

schrijverdezes zei

Ik denk (maar ik weet het natuurlijk niet) dat het e-book nog lang iets náást het papieren boek zal blijven, met zijn eigen voor- en nadelen. Ik zie er vooral veel in voor mensen die op groteletterboeken zijn aangewezen, al moet het gebruik dan misschien nog eenvoudiger worden.
Een boek heeft toch als voorwerp ook een bepaalde schoonheid? Sommige zijn zelfs prachtig. En een kast vol boeken schijnt statusverhogend te zijn...
Je merkt in elk geval dat het e-book niet zo inslaat als destijds de cd.

Edwin Mijnsbergen zei

Ik denk dat het vooral heeft te maken met de leespraktijk. Als ik straks uit mijn telefoon een hele relaxte projectie krijg te zien, die net zo fijn wegleest als een echt boek: dan is het hek van de dam.

Het zou me verbazen als de ontwikkelaars er niet in zouden slagen zoiets uit te vinden. Wat we nu zien zijn feitelijk prototypes, misschien wel vergelijkbaar met die grote draagbare telefoons van begin jaren negentig.

@schrijver: ik vind boeken en boekenkasten ook nog steeds erg mooi maar ik las ook eens (al weet ik niet meer waar) dat het in sommige inrichtingsstijlen hip is om alle 'oude zooi' plaats te laten maken voor strakke en lege meubelen. Boekenkasten leggen dan ook het loodje.

Dat verklaart misschien waarom ik strak en modern niet altijd even mooi vind :-)

festina lente zei

@ schrijver: volgens mij doelt Piet Gerbrandy er ook op in z'n laatste zin, dat de papieren boekvorm zeker niet zal verdwijnen(al is het maar voor de sier).

Grappig is dat ik gisteren naar de BBC-verfilming van Sense and Sensibility zat te kijken en er toevallig een discussie ontstond tussen twee karakters uit het boek over de thuisbibliotheek. De één vond zo'n bibliotheek maar muf en stoffig, hup, weg met die oude zooi, en de ander vond het er heerlijk; die laatste had ik kunnen zijn.

En toch, en toch, ik heb tijdens de verhuizing veel boeken moeten wegdoen (waaronder bijvoorbeeld veel delen van het Geheim Dagboek van Hans Warren), maar het feit dat de bieb ze nog heeft, stelde me gerust. Het feit dat ze straks ook nog eens digitaal beschikbaar zullen zijn, stelt me nog meer gerust. Uit praktische overwegingen (ruimtegebrek) ben ik emotioneel iets minder gehecht geraakt aan boeken in eigen bezit (behalve mijn kunst- en klassieke boeken), iets wat ik nooit verwacht had.

En dat boeken statusverhogend werkt, dat is natuurlijk zo. Wetenschappers worden bijvoorbeeld bijna zonder uitzondering voor een boekenkast geïnterviewd; een kennis van mij werkt als interieurinrichter en die zegt dat hij regelmatig de opdracht krijgt in grote villa's de complete werken van Shakespeare te plaatsen (als decor, dus zonder inhoud!).

Je moet echt het originele stuk in VN eens lezen, en dan vooral de bijdrage van Carel Peeters; dan weet ik zeker dat je een vrolijke dag zult hebben!

festina lente zei

@ Edwin: In Japan is het al heel gebruikelijk om romans op je mobieltje te lezen. Ik zie me dat zelf niet zo snel doen, gebruik de mobiel vooral om te bellen. Ik vind mobieltjes (en e-books) nu nog te veel op rekenmachientjes lijken; daar ga je toch geen boek op lezen? Boeken verdienen gewoon een mooiere plek, ook als ze digitaal zijn! Maar dat is natuurlijk heel persoonlijk en misschien hebben vrouwen daar meer last van?