Omkleden voor de klassieken

Vorige week zaterdag stond er een mooi artikel van Piet Gerbrandy in Trouw over de pracht en kracht van de humaniora. En hij haalde daarin een schitterend citaat aan, dat ik niet kende en hier graag deel; het gaat om een stukje uit een brief van Machiavelli, waarin hij vertelt hoe hij zich 's avonds omkleedt alvorens zijn studeervertrek binnen te gaan.

"En als ik me zo dan passend heb aangekleed, treed ik binnen in de gemeenschap van grote mannen uit de Oudheid, door wie ik liefdevol ontvangen word en bij wie ik het voedsel tot me neem dat in feite het enige voedsel is waarvoor ik op de wereld ben gekomen. Ik schaam me dan niet om het hen te spreken en naar het motief van hun daden te vragen. En in hun goedwillendheid geven zij mij antwoord. En vier uur lang voel ik geen enkel verdriet, vergeet ik al mijn zorgen, heb ik geen angst voor de armoede en word ik niet verontrust door de dreiging van de dood: met hart en ziel geef ik me aan hen over".

Mooi he? Het gaat - aldus Gerbrandy - in het leven uiteindelijk niet om bezittingen of kapitaal. Het gaat om omgang met beschaafde vrienden uit welke tijd dan ook die ons iets te vertellen hebben en waar we veel waardevols van kunnen leren. Nog steeds. Moffel die vrienden dus niet weg. Ze zullen ons immers altijd op weg helpen, wherever we may go.

E-books: toekomst of hype?

E-books zijn in opmars. Ook bij ons in de bibliotheek hebben we er inmiddels al behoorlijk wat aangeschaft. Zelf heb ik er nog geen behoefte aan, maar ik had ook nooit behoefte aan een digitale krant en iedereen weet hoe dat afgelopen is. Ik weet gewoon dat ik ook ooit overstag zal gaan, mits er aan een paar voorwaarden wordt voldaan: een handzame, mooie e-bookreader (boeken verdienen nou eenmaal de mooiste omgeving), en graag ook nog eens betaalbaar.

Bij Vrij Nederland was het ook niet onopgemerkt gebleven dat de e-books terrein winnen. Zij hebben een aantal literatuurdeskundigen een reader opgestuurd en hun gevraagd er eens een maandje wat mee te spelen en dan hun bevindingen op te schrijven.

Deelnemers aan het experiment waren Yra van Dijk, Piet Gerbrandy, Carel Peeters en Lisa Kuitert.

Yra van Dijks stukje begint mooi: als ik de e-reader uit de doos haal, droom ik spontaan over ontrouw aan mijn oude papieren vrienden in de boekenkast. Het eindigt ermee dat de papieren vrienden niets te duchten zullen hebben van 'dat ding': het scherm is gewoonweg te klein om er prettig op te kunnen lezen.

Piet Gerbrandy ziet het ruim: zelfs de schriftcultuur (het gebruik van letters in het algemeen dus!) ziet hij binnen de geschiedenis van de mensheid voorlopig als een interessant incident en het e-book kan daarin een heel klein stapje zijn. In het schriftcultuurincident zijn twee revoluties heel belangrijk geweest, namelijk (1) de uitvinding van de boekdrukkunst en (2) de digitalisering, die zich nu nog aan het voltrekken is.

De digitale revolutie is naar zijn smaak nog lang niet af, want soms zijn perkamenten codexen uit de tiende eeuw stabieler (omdat die nu nog wèl leesbaar zijn in tegenstelling tot teksten die een paar jaar geleden gedigitaliseerd zijn) en de hobbel met betrekking tot het auteursrecht moet nog genomen worden.

Over het e-book is hij heel positief. De naam (Iliad)* vindt hij natuurlijk o.k., en de hoeveelheid down te loaden tekst vindt hij een feest. Alleen lukt het hem niet Griekse teksten te downloaden. En het terugbladeren bij een e-book is volgens hem net zo onhandig als bij een boekrol.

Zijn conclusie: de e-reader zal het papieren, houten, perkamenten, bronzen of stenen boek niet overbodig maken. Maar zeker voor een professioneel lezer is hij een hoogst welkome bijdrage aan de hedendaagse schrijftcultuur.

Carel Peeters vindt het e-book uitermate praktisch, maar vindt dat tegelijkertijd geen criterium voor een boek; de kracht van gedrukte boeken is dat ze als object hun eigen charme hebben, net zoals auto's, fietsen, boten of huizen.

Zijn conclusie: het e-book is voorlopig vooral een gadget, een boek is een individu, net als de lezer.

Lisa Kuitert roemt ook het praktische van het e-book, met name de doorzoekbaarheid. De uitgevers zien er volgens haar wel been in om de lezende mens te bedienen met een nieuw apparaat. Zij vraagt zich echter wel af wat de gevolgen zullen zijn voor de literatuur en hoe het is om een e-book te schrijven: zouden daar andere normen voor gelden? Ze verwacht dat het aantal amateurschrijvers fors zal toenemen en het lastig zal zijn voor de schrijvers om nog geld te verdienen met hun boeken vanwege de downloadsites en voor lezers om de krenten uit de pap te halen.
Wat haar betreft is het nog lang geen lente.

Iets wat bijna alle deelnemers melden, is dat ze behoorlijk moeten stoeien om het ding aan de praat te krijgen (tja, alfa's hè, hadden ze daar geen rekening mee kunnen houden?). Ik kan me voorstellen dat Reinout Oerlemans er meteen een show om heen zou willen bouwen: stuur deze mensen voor een maand naar een onbewoond eiland met alleen een e-bookreader (liefst zonder handleiding) en kijk wat er gebeurt. Maar ja, Vrij Nederland is geen SBS 6, hè. Geen televisie, maar keiharde tekst.

Wie desalniettemin denkt: hé dat is leuk, dat wil ik ook wel uitproberen, kan via Vrij Nederland na betaling van 299 euro een e-bookreader bestellen (Bebook, geen Iliad dus).
De aanprijzing van de Bebook is als volgt:

Alle boeken (minstens 1000) en documenten die u wilt lezen digitaal bij de hand
BeBook is zo klein en licht als een pocket
mogelijkheid om mp3-bestanden en audioboeken af te spelen
lettergrootte en type zijn te veranderen
rustiger voor de ogen dan een laptop
lezen in de zon is geen probleem

Bovendien krijg je dan 3 extra e-books kado (Contrapunt, godenslaap en de oudheid is nog niet voorbij) plus een jaar lang Vrij Nederland. Daarna ben je (let goed op!) dus wel lid van Vrij Nederland. Maar je kunt het één ook los kopen van het ander.

Voor mij voorlopig dus nog even niet, want ik vind de apparaten nog te lelijk en te duur. Maar een abonnement op Vrij Nederland, dat valt te overwegen. Via RSS wel te verstaan.

* Naast de Iliad heb je ook nog de Kindle van Amazon (die nog niet in Europa verkrijgbaar is) en de Sony Reader, waarbij met Google samengewerkt wordt. En het Bebook dus.
De papieren man citeert een artikel uit Computerwereld waarin gesteld wordt dat het e-books als een van de 21 grootste technologische mislukkingen van de recente geschiedenis mag worden beschouwd. Zelf is hij positiever. Hij citeert ook een artikel van Giles Slade, die meent dat het vanzelf wel goed komt met het e-book als het een attractievere naam krijgt. Persoonlijk lijkt me dat sterk, hoewel alle kleine beetjes helpen natuurlijk.

De marteling van het genot

Dat genieten een ernstige zaak is, zou je niet zeggen wanneer je het burgerlijk hedonisme van de moderne westerling in ogenschouw neemt. Of het nu komt door de macht van de commercie of door een algehele moedeloosheid van het tijdsgewricht, in elk geval verklaren twintigers, hoog opgeleid of niet, dat ze gewoon lekker willen leven, terwijl de gebronsde senioren die ons vanaf glossy covers toelachen zich lijken toe te leggen op een prijzige vorm van verveling. Iets van je leven maken betekent blijkbaar vlot een beetje geld verdienen, koffie zetten met pads of capsules, rondhangen op de golfbaan, driemaal per jaar winkelen in een Europese wereldstad en op zondagmiddag een goed gesprek bij de openhaard met een glaasje prosecco. We worden allemaal tachtig, hebben een prima band met onze kinderen en kleinkinderen en in tijden van financiële crisis wachten we nog even met het verkopen van ons huis. Tweemaal per week bedrijven we een half uur lang de liefde, en mocht dat op den duur wat moeizamer gaan, dan biedt de apotheker uitkomst.....

Heeft dit alles ook iets met echt genot te maken, met puur, onversneden, hartstochtelijk nagejaagd genot, met afmattende uitspattingen waarvan je dagen moet bijkomen? Of met wat het tegendeel lijkt, het genot van ascese, versterving en mystieke extase? Zijn we wel radicaal genoeg in ons hedonisme? Is ons genot wel goed doordacht? Ik vrees dat het moderne genieten, althans zoals het door de publieksmedia gepropageerd wordt, niet zozeer voortkomt uit liefde voor de prikkeling der zintuigen of verlangen naar grensverleggende ervaringen, als wel uit de behoefte geldstromen controleerbaar gaande te houden, in de wetenschap dat wie nu zijn lichaam uitput, later niet meer interessant is als consument. Het genot is verregaand gereguleerd en gebanaliseerd.

Het is de vraag of daar iets op tegen is. Ook in de klassieke Oudheid is meermalen gewezen op de gevaren van het genieten, of het nu gaat om culinair, erotisch of esthetisch genot.

Zo begint 'de marteling van het genot' van Piet Gerbrandy. Eindelijk in mijn bezit. Heerlijk boekje! Kost maar € 2,50. Veel genot!

Piet

Gisteren had ik heel toevallig onder de afwas de radio aanstaan.

Nou vind ik radio sowieso een prachtig medium, maar nu was ik helemaal met m'n neus in de boter gevallen, want van 19 - 20 uur is er Kunststofradio (dat blijkt er elke avond te zijn - ik ga zeker vaker luisteren) en de gast was Piet Gerbrandy: een logische keuze van de redactie, want de week van de poëzie is net afgelopen en de week van de klassieken gaat volgende week van start.

Geweldige man, die Piet Gerbrandy. Waarom heb ik geen Latijn gehad van hem? Dan zou ik zeker geen hoofdvak oude geschiedenis hebben gekozen! Wat een gevoel, wat een power, wat een emotie heeft die man! Hij doceert Latijn aan de UvA, is vertaler, is poëzierecensent voor de Volkskrant, schrijft zelf ook gedichten en lijkt een klein beetje op Swiebertje. Als je dat laatste niet gelooft, moet je maar eens op zijn website kijken.

Saillant detail is verder nog dat hij de kleinzoon is van premier Pieter Gerbrandy.

Hij had een paar prachtige uitspraken tijdens de uitzending, bijvoorbeeld dat hij z'n hele leven eigenlijk geen keuze kan maken of hij nou zuiplap of monnik wil zijn en soms een beetje meer het een en soms een beetje meer het andere is. Zijn gedichten schrijft hij bijvoorbeeld letterlijk in een roes. Een van zijn bundels heet dan ook Vriendinnen.

Televisie kijkt hij niet, behalve soms een halfuurtje, om vervolgens keer op keer te constateren dat in de vertoonde programma's niets van het Echte Leven te bekennen is, dus niets met hem te maken heeft. Aan oppervlakkigheid heeft hij sowieso een hekel.

Ter ere van de week van de klassieken heeft hij een boekje geschreven, dat je gratis bij aankoop van een van de actiebundels van uitgeverij Athenaeum krijgt. In dit boekje, genaamd De marteling van het genot, bespreekt Piet Gerbrandy een aantal spannende teksten van auteurs als Plato, Epicurus, Sappho, Horatius en Longinus, die grote betekenis hebben gehad voor het Europese denken over genot.

Tijdens de radio-uitzendig las PG ter illustratie een stukje uit de Ars Amatioria van Ovidius voor. Prachtig, ondanks de lichte vrouwonvriendelijkheid.

Ik ga het boekje zeker kopen, los, want klassieke uitgaven van uitgeverij Athenaeum bezit ik al in ruime mate.

Kom op, en nu luisteren naar de radiouitzending! Genieten van deze man!